Hơn 800.000 tỷ đồng cho 4 chương trình mục tiêu quốc gia, dự kiến 75% dành cho đầu tư

Tại phiên thảo luận tổ ngày 19/8, Thủ tướng Lê Minh Hưng dành nhiều thời gian làm rõ định hướng tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình tổng thể. Theo ông, mục tiêu không phải cộng gộp cơ học mà là cơ cấu lại nhiệm vụ, nguồn lực và phương thức triển khai để nguồn lực được phân bổ đúng nơi cần thiết.

Theo tính toán sơ bộ, tổng nguồn lực của 4 chương trình khoảng 800.000 tỷ đồng. Trong cơ cấu hiện nay, có thời điểm chi thường xuyên chiếm hơn 40%, trong khi nhiều nội dung thực chất đã thuộc nhiệm vụ chi thường xuyên của các bộ, ngành và địa phương.

Trên cơ sở rà soát, Chính phủ dự kiến điều chỉnh theo hướng khoảng 75% nguồn lực dành cho chi đầu tư và 25% cho chi thường xuyên. Trong quá trình triển khai, tỷ trọng chi thường xuyên có thể tiếp tục được giảm để dành thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Điểm đáng chú ý là việc tích hợp không làm thay đổi hay thu hẹp các mục tiêu đã được Quốc hội thông qua. Thay vào đó, Chính phủ muốn cơ cấu lại nhiệm vụ để loại bỏ những phần việc trùng lặp, giảm dàn trải và đưa nguồn lực tới đúng địa bàn, lĩnh vực đang thiếu.

Thủ tướng cho rằng không thể áp dụng một cơ cấu đầu tư giống nhau cho tất cả địa phương. Trên cơ sở khung mục tiêu và tiêu chí chung, địa phương cần được phân cấp để chủ động xác định lĩnh vực ưu tiên theo nhu cầu thực tế.

Chẳng hạn, một địa phương đã cơ bản đáp ứng nhu cầu về trường học thì không nhất thiết tiếp tục dành nguồn lực xây thêm trường chỉ vì cơ cấu chương trình được quy định cứng. Tương tự, nơi đã đáp ứng đủ cơ sở y tế cũng cần được phép chuyển nguồn lực sang những nhu cầu cấp thiết khác.

Theo Thủ tướng, nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia cần tập trung nhiều hơn cho những địa bàn chưa tự cân đối được ngân sách và các khu vực còn khó khăn, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

Cách phân bổ này nhằm tạo sự bổ trợ với kế hoạch đầu tư công trung hạn, vốn tập trung vào các cực tăng trưởng và hạ tầng chiến lược. Trong khi đó, chương trình mục tiêu quốc gia sẽ đóng vai trò điều tiết nguồn lực để xử lý các vấn đề xã hội tại những khu vực còn thiếu hụt điều kiện phát triển.

Một điểm nghẽn khác được Thủ tướng chỉ ra là hệ thống văn bản hướng dẫn quá lớn. Riêng 3 chương trình mục tiêu do Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện đã có tới 54 văn bản hướng dẫn, khiến việc triển khai ở cấp xã, phường trở nên khó khăn.

Nếu Quốc hội đồng thuận chủ trương tích hợp, Chính phủ sẽ hướng tới thống nhất quy trình, thủ tục và giảm tối đa số lượng văn bản phải tra cứu. Công nghệ và AI cũng được tính đến để hỗ trợ cán bộ cơ sở, chẳng hạn hướng dẫn trực tiếp các bước thực hiện và căn cứ pháp lý liên quan đến từng nhiệm vụ chi.

Về tổ chức thực hiện, Chính phủ dự kiến thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương và tổ chức hội nghị toàn quốc sau khi Quốc hội ban hành nghị quyết, đồng thời hoàn thiện các hướng dẫn triển khai. Mô hình cơ quan điều phối Trung ương cũng đang được nghiên cứu trên cơ sở bộ máy hiện có, trong đó có khả năng đặt tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với cán bộ các bộ liên quan cùng tham gia.

Song song với việc tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia, Thủ tướng cũng đề cập định hướng hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công. Theo ông, hai luật hiện có nhiều nội dung giao thoa, chồng lấn trong khi đều liên quan đến việc sử dụng ngân sách nhà nước, vì vậy việc hợp nhất sẽ giúp đơn giản hóa quy trình.

Một định hướng quan trọng là hợp nhất kế hoạch đầu tư công trung hạn vào kế hoạch tài chính 5 năm; đồng thời đưa kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm, bao gồm cả chi đầu tư và chi thường xuyên. Tinh thần được đặt ra là “một chương trình, một kế hoạch”, đi cùng với việc thống nhất nguyên tắc, tiêu chí và định mức chi.

Việc phân cấp cũng sẽ được rà soát để xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng, các bộ, ngành và chính quyền địa phương. Những nội dung có thể phân cấp sẽ được quy định rõ hơn, kể cả cơ chế báo cáo trong trường hợp được phân cấp.

Tuy nhiên, đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa nới lỏng kiểm soát ngân sách. Thủ tướng nhấn mạnh mọi khoản chi ngân sách, cả đầu tư công và chi thường xuyên, đều phải đi cùng kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả.

Trọng tâm của cách tiếp cận mới là chuyển từ quản lý nặng về quy trình sang đánh giá kết quả đầu ra. Nguồn lực nhà nước vì vậy không chỉ được xem xét ở việc đã phân bổ đúng quy định hay chưa, mà còn phải trả lời được câu hỏi khoản chi đó tạo ra kết quả gì và hiệu quả đến đâu.

Đây cũng là nền tảng được Chính phủ đặt ra khi nghiên cứu tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia và hợp nhất hai luật về ngân sách, đầu tư công: giảm tầng nấc thủ tục, tăng quyền chủ động cho địa phương nhưng đồng thời siết trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước.