Khủng hoảng Hormuz đang kích hoạt làn sóng gom xăng dầu và hàng thiết yếu toàn cầu

Tại Hàn Quốc, người dân đổ xô mua túi rác nhựa do lo ngại giá nguyên liệu tăng mạnh. Ở Australia, nhiều trạm xăng liên tục bị vét sạch khi tài xế và nông dân tranh thủ tích trữ nhiên liệu cho các tháng tới. Trong khi đó tại Trung Quốc, các tin đồn về nguy cơ thiếu bao cao su lan truyền mạnh trên mạng xã hội, làm gia tăng tâm lý hoảng loạn.

Không chỉ người tiêu dùng, các doanh nghiệp cũng bắt đầu lao vào cuộc đua gom hàng để phòng ngừa đứt gãy chuỗi cung ứng. Hệ quả là áp lực thiếu hụt ngày càng lan rộng, buộc nhiều chính phủ phải can thiệp để kiểm soát thị trường.

Tại Hàn Quốc, cảnh sát đã mở điều tra các doanh nghiệp bị nghi đầu cơ ống tiêm y tế trong bối cảnh nguồn cung naphtha suy giảm ảnh hưởng tới ngành thiết bị y tế. Ở Ấn Độ, nhiều influencer liên tục kêu gọi người dân tích trữ Diet Coke đóng lon do lo ngại nguồn cung nhập khẩu bị gián đoạn.

Theo bà Elizabeth Costa, Giám đốc Đổi mới và Đối tác của Behavioural Insights Team, cho rằng mạng xã hội đang khuếch đại cảm giác khan hiếm và thúc đẩy tâm lý tích trữ. Bà Costa cho rằng, khác với cơn sốt giấy vệ sinh trong đại dịch Covid-19 chủ yếu xuất phát từ tâm lý hoảng loạn, cuộc khủng hoảng hiện nay liên quan trực tiếp tới nguy cơ thiếu hụt dầu mỏ và nguyên liệu đầu vào trên phạm vi toàn cầu. Điều đó khiến cả người dân lẫn doanh nghiệp đều có lý do thực tế để tăng tích trữ.

Ông Mauro Pisu, nhà kinh tế cấp cao của OECD, cho rằng phản ứng tích trữ nhiên liệu là điều dễ hiểu khi giá cả biến động mạnh và nguồn cung đối mặt nhiều rủi ro. Theo ông Pisu, thay vì áp dụng quá nhiều biện pháp kiểm soát cứng, các chính phủ nên để giá cả phản ánh đúng tình trạng nguồn cung nhằm buộc người tiêu dùng điều chỉnh hành vi sử dụng.

Tuy nhiên, nhiều quốc gia đang đi theo hướng ngược lại. Dữ liệu của OECD cho thấy hơn 50 chính phủ đã triển khai các biện pháp cắt giảm thuế nhiên liệu hoặc áp giá trần để giảm áp lực chi phí sinh hoạt. Theo các chuyên gia, điều này có thể khiến nhu cầu tiếp tục tăng và làm tình trạng thiếu hụt trở nên nghiêm trọng hơn.

Một số quốc gia đã bắt đầu tung ra các gói hỗ trợ quy mô lớn nhằm củng cố nguồn dự trữ chiến lược. Australia tuần trước công bố gói hỗ trợ trị giá 10 tỷ AUD để mở rộng kho dự trữ nhiên liệu. Tại Anh, Chính phủ đã phải làm việc với các tập đoàn công nghiệp nhằm trấn an về nguồn cung hóa chất và nguyên liệu dựa trên naphtha tới cuối năm.

Trong khi đó, Nepal áp dụng biện pháp giới hạn mỗi người dân chỉ được mua nửa bình khí nấu ăn trợ giá mỗi lần để kéo dài nguồn cung. Tuy nhiên, chính sách này nhanh chóng dẫn tới tình trạng sang chiết trái phép và nhiều vụ mất an toàn.

Theo bà Yael Belfin, kinh tế trưởng của KPMG, khả năng phối hợp giữa các chính phủ sẽ quyết định mức độ kiểm soát cuộc khủng hoảng lần này. Các chuyên gia cho rằng, nếu tình trạng thiếu hụt tiếp tục lan rộng, áp lực can thiệp sâu hơn vào thị trường – từ áp giá trần tới phân phối hàng hóa theo định mức – có thể sẽ gia tăng tại nhiều quốc gia trong thời gian tới.