EU sắp hạ thuế năng lượng khi giá dầu, khí đốt tăng nóng

Giá năng lượng leo thang đang buộc Ủy ban châu Âu (EC) phải hành động. Một văn kiện chính sách dự kiến được thông qua ngày 22/4 sẽ đưa ra loạt khuyến nghị giảm thuế năng lượng và phí lưới điện, nhằm hạ áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng trong bối cảnh giá dầu, khí đốt tăng mạnh.

Áp lực không đến từ nội tại, mà từ bên ngoài. Căng thẳng tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng huyết mạch – khiến rủi ro gián đoạn nguồn cung gia tăng. Giá khí đốt tại châu Âu đã tăng 8,5% chỉ trong ngày 13/4, cao hơn 48% so với trước xung đột, trong khi dầu Brent tăng 41% từ đầu năm.

Dù mức độ phụ thuộc trực tiếp vào Trung Đông không lớn, Liên minh châu Âu (EU) vẫn dễ tổn thương bởi đặc tính “nhập khẩu ròng” nhiên liệu hóa thạch. Khi giá toàn cầu biến động, chi phí năng lượng nội khối gần như phản ứng tức thì, kéo theo áp lực lên sản xuất và lạm phát.

Trong bối cảnh đó, EC lựa chọn cách tiếp cận “giảm sốc” hơn là “đảo chiều”. Thay vì áp đặt các biện pháp cứng, bộ công cụ chính sách sẽ mang tính khuyến nghị, nhằm tránh làm trầm trọng thêm thâm hụt ngân sách hoặc kích thích lạm phát – hai rủi ro đang hiện hữu tại nhiều nền kinh tế thành viên.

Một dữ kiện đáng chú ý, kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát, 22 quốc gia EU đã triển khai hơn 120 biện pháp hỗ trợ, với tổng chi phí vượt 9 tỷ euro, chưa kể khoảng 13 tỷ euro chi phí nhập khẩu năng lượng tăng thêm. Điều này cho thấy dư địa tài khóa không còn nhiều để tiếp tục các gói hỗ trợ quy mô lớn.

Chủ tịch EC Ursula von der Leyen cũng thừa nhận các biện pháp ngắn hạn chỉ mang tính tạm thời. Trọng tâm chính sách đang dần chuyển sang yếu tố cấu trúc, đặc biệt là cải thiện hiệu quả lưới điện và điều chỉnh cơ chế thuế để điện năng có lợi thế hơn so với nhiên liệu hóa thạch.

Tuy nhiên, thách thức nằm ở sự phân mảnh chính sách. Các quốc gia thành viên vẫn ưu tiên giải pháp riêng phù hợp với điều kiện kinh tế – chính trị nội địa, khiến nỗ lực điều phối chung của EC đối mặt với độ trễ nhất định.

Việc giảm thuế và phí, nếu được triển khai, có thể giúp “hạ nhiệt” chi phí năng lượng trong ngắn hạn. Nhưng trong một thị trường chịu tác động lớn từ yếu tố địa chính trị, hiệu quả của các biện pháp này vẫn phụ thuộc vào biến động bên ngoài – yếu tố mà EU khó kiểm soát.

Nói cách khác, chính sách có thể làm dịu áp lực, nhưng chưa thể thay đổi cục diện. Và trong một chu kỳ mà giá năng lượng bị chi phối bởi rủi ro địa chính trị, bài toán ổn định chi phí vẫn là câu chuyện dài hạn, không có lời giải nhanh.