Dầu chưa thiếu, vì sao thị trường vẫn căng thẳng?

Căng thẳng quân sự cuối tháng 2 khiến thị trường năng lượng toàn cầu lập tức chuyển sang trạng thái phòng thủ. Tuy nhiên, thay vì chỉ nhìn vào biến động giá ngắn hạn, câu hỏi quan trọng hơn là: nếu nguồn cung từ Iran hoặc tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, thị trường thực sự thiếu hụt bao nhiêu?

4,5% nguồn cung dầu toàn cầu nằm ở Iran

Theo U.S. Energy Information Administration (EIA), Iran hiện chiếm khoảng 12% trữ lượng dầu thế giới và 24% của Trung Đông. Về sản lượng, nước này khai thác khoảng 3,3 triệu thùng dầu thô/ngày, tương đương 4,5% nguồn cung toàn cầu, đứng thứ ba trong OPEC.

Ngoài dầu thô, Iran còn sản xuất khoảng 1,3 triệu thùng/ngày khí ngưng tụ và nhiên liệu lỏng khác. Công suất lọc dầu đạt 2,6 triệu thùng/ngày, cho thấy phần lớn sản lượng được tiêu thụ hoặc chế biến trong nước.

Con số 4,5% có thể không quá lớn nếu nhìn riêng lẻ. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường vừa trải qua giai đoạn OPEC+ cắt giảm rồi dần khôi phục sản lượng, dư địa công suất dự phòng không còn dồi dào như trước.

Ngày 1/3, OPEC+ thống nhất tăng thêm 206.000 thùng/ngày từ tháng 4. Mức tăng này chỉ tương đương khoảng 6% sản lượng của riêng Iran – cho thấy nếu xảy ra gián đoạn lớn, việc bù đắp hoàn toàn không dễ dàng.

1,7 triệu thùng/ngày phụ thuộc vào Hormuz

Theo International Energy Agency (IEA), Iran xuất khẩu khoảng 1,7 triệu thùng dầu thô và khí ngưng tụ mỗi ngày. Khoảng 90% lượng này đi qua đảo Kharg trước khi trung chuyển qua eo biển Hormuz.

Hormuz hiện là tuyến vận chuyển khoảng 25% lượng dầu thô giao dịch bằng đường biển và gần 20% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Vì vậy, rủi ro không chỉ nằm ở sản lượng của Iran, mà còn ở khả năng lưu thông của toàn bộ khu vực Vùng Vịnh.

Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy, tàu chở dầu và LNG có dấu hiệu ùn ứ ở hai phía eo biển do lo ngại rủi ro an ninh và bảo hiểm. Chỉ cần chi phí bảo hiểm tăng mạnh hoặc thời gian vận chuyển kéo dài, thị trường đã có thể phản ứng bằng cách đẩy giá lên cao.

Trung Quốc giảm mua, nhưng Iran vẫn có “đệm” 200 triệu thùng

Trong nhiều năm, Trung Quốc là khách hàng lớn nhất của dầu Iran. Tuy nhiên, theo dữ liệu Kpler, lượng nhập khẩu dầu và khí ngưng tụ của Trung Quốc từ Iran hiện ở mức trung bình 1,2 triệu thùng/ngày, giảm 14% so với năm trước.

Điều này phần nào làm giảm mức độ phụ thuộc tức thời của thị trường vào một kênh tiêu thụ duy nhất.

Bên cạnh đó, Iran đã xây dựng kho dầu nổi lên tới khoảng 200 triệu thùng – tương đương gần hai ngày tiêu thụ toàn cầu. Lượng tồn trữ này có thể giúp nước này duy trì xuất khẩu trong ngắn hạn ngay cả khi sản xuất bị gián đoạn cục bộ.

Khí đốt: Rủi ro lan sang LNG toàn cầu

Iran sản xuất khoảng 276 tỷ m³ khí tự nhiên trong năm 2024, theo số liệu của Gas Exporting Countries Forum. Tuy nhiên, 94% sản lượng được tiêu thụ trong nước, phần còn lại xuất khẩu chủ yếu sang Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq.

Điểm đáng chú ý là mỏ South Pars – một trong những mỏ khí lớn nhất thế giới – nằm gần khu vực nhạy cảm. Quan trọng hơn, Hormuz cũng là tuyến xuất khẩu LNG của Qatar, một trong những nhà cung cấp khí hóa lỏng lớn nhất toàn cầu.

Vì vậy, nếu tuyến vận chuyển này bị gián đoạn, tác động sẽ vượt ra ngoài phạm vi Iran và có thể gây cú sốc lớn cho thị trường khí đốt – tương tự những gì từng xảy ra sau năm 2022.

Thị trường đang phản ứng với rủi ro hơn là thiếu hụt thực tế

Ở thời điểm hiện tại, chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy nguồn cung toàn cầu đã giảm mạnh. Tuy nhiên, với 4,5% dầu thế giới và một trong những tuyến vận tải chiến lược nhất nằm trong vùng rủi ro, thị trường năng lượng đang định giá theo kịch bản phòng ngừa.

Nói cách khác, yếu tố then chốt không chỉ là Iran sản xuất bao nhiêu, mà là mức độ ổn định của chuỗi cung ứng tại Vùng Vịnh. Nếu sản lượng duy trì và Hormuz không bị gián đoạn, thị trường có thể sớm hạ nhiệt. Ngược lại, chỉ một cú sốc nhỏ về vận chuyển cũng đủ khiến giá dầu và khí biến động mạnh trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn nhạy cảm với lạm phát năng lượng.