ASEAN bắt đầu chuẩn bị cho kịch bản khủng hoảng năng lượng kéo dài

Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Philippines cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong tư duy điều hành của khu vực: ASEAN không còn chỉ tập trung vào tăng trưởng, mà đang bắt đầu chuẩn bị cho nguy cơ khủng hoảng năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng kéo dài do căng thẳng địa chính trị toàn cầu. Theo Tổng thư ký ASEAN Kao Kim Hourn, các nhà lãnh đạo đã dành thời gian thảo luận sâu hơn dự kiến về những rủi ro chiến lược mới, đặc biệt là tác động từ xung đột Trung Đông đối với năng lượng, lương thực và ổn định kinh tế khu vực.

Điểm đáng chú ý là an ninh năng lượng đã trở thành chủ đề trung tâm tại hội nghị năm nay trong bối cảnh giá dầu Brent quay trở lại vùng trên 100 USD/thùng sau căng thẳng tại eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Với ASEAN - khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng và thương mại đường biển - nguy cơ gián đoạn kéo dài tại Hormuz có thể tạo áp lực trực tiếp lên lạm phát, chi phí logistics và tăng trưởng kinh tế.

Đó là lý do các nhà lãnh đạo ASEAN nhấn mạnh việc đẩy nhanh kết nối năng lượng khu vực, đa dạng hóa nguồn cung và sớm phê chuẩn Hiệp định khung ASEAN về an ninh dầu khí (APSA). Song song với đó, ASEAN tiếp tục thúc đẩy vận hành Mạng lưới điện ASEAN nhằm tăng khả năng chia sẻ nguồn điện giữa các nước thành viên. Theo Ban Thư ký ASEAN, nhu cầu điện tại Đông Nam Á được dự báo có thể tăng gần gấp đôi vào năm 2040, khiến an ninh năng lượng trở thành vấn đề chiến lược sống còn của khu vực.

Không chỉ năng lượng, an ninh lương thực cũng được đẩy lên mức ưu tiên cao khi nhiều quốc gia bắt đầu siết xuất khẩu lương thực do lo ngại lạm phát và thiếu hụt nguồn cung. ASEAN thống nhất duy trì thị trường mở, bảo đảm lưu thông hàng hóa thiết yếu và thúc đẩy vai trò của Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 nhằm tăng khả năng ứng phó với các cú sốc chuỗi cung ứng trong tương lai.

Theo giới quan sát, điều đáng chú ý nhất là ASEAN đang chuyển mạnh sang tư duy “khả năng chống chịu” thay vì chỉ theo đuổi tăng trưởng như giai đoạn trước. Chủ đề hội nghị năm nay là “Cùng nhau định hướng tương lai” phản ánh rõ xu hướng này. Tổng thư ký Kao Kim Hourn cho biết mục tiêu lớn nhất của ASEAN hiện nay là bảo đảm các cú sốc toàn cầu trong tương lai không biến thành khủng hoảng đối với khu vực.

Trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông leo thang, ASEAN cũng thông qua Tuyên bố về ứng phó với khủng hoảng Trung Đông, trong đó nhấn mạnh phối hợp giữa các nước thành viên về năng lượng, tài chính, chuỗi cung ứng và bảo hộ công dân ASEAN đang sinh sống, làm việc tại khu vực này. Đây được xem là một trong những phản ứng chính sách khu vực mạnh mẽ nhất của ASEAN trước một cuộc khủng hoảng địa chính trị ngoài khu vực trong nhiều năm gần đây.

Bên cạnh các vấn đề kinh tế, ASEAN tái khẳng định cam kết duy trì tự do hàng hải và thúc đẩy đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) theo hướng thực chất và hiệu quả. Theo ông Kao Kim Hourn, các nước thành viên đặt mục tiêu đẩy nhanh đàm phán để hoàn tất COC trong năm nay dưới vai trò Chủ tịch ASEAN của Philippines, trong bối cảnh an ninh hàng hải ngày càng gắn chặt với an ninh năng lượng và thương mại toàn cầu.

Một diễn biến đáng chú ý khác là ASEAN đã thông qua Nghị định thư Cebu sửa đổi Hiến chương ASEAN để tạo cơ sở pháp lý cho Đông Timor (Timor Leste) gia nhập ASEAN với tư cách thành viên đầy đủ. Đây là lần đầu tiên Hiến chương ASEAN được sửa đổi kể từ năm 2007. Theo Ban Thư ký ASEAN, khoảng 900 cơ quan báo chí quốc tế đã đăng ký đưa tin về hội nghị lần này, cho thấy mức độ quan tâm ngày càng lớn của thế giới đối với vai trò chiến lược của Đông Nam Á trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị toàn cầu biến động mạnh.