10 triệu thùng dầu/ngày biến mất: Cú sốc năng lượng đã lớn tới đâu?

Theo cảnh báo mới nhất của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), xung đột kéo dài gần hai tuần qua đã gây ra sự gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất từng được ghi nhận. Sản lượng từ các quốc gia vùng Vịnh đã giảm ít nhất 10 triệu thùng mỗi ngày, tương đương khoảng 10% nhu cầu dầu toàn cầu.

Trong một thị trường tiêu thụ khoảng 100 triệu thùng dầu/ngày, mức thiếu hụt này ngay lập tức tạo ra áp lực lớn lên giá năng lượng. Giá dầu chuẩn quốc tế đã tăng 40–50% kể từ khi chiến sự bùng phát cuối tháng 2 và nhanh chóng vượt mốc 100 USD mỗi thùng.

Để hình dung quy mô của cú sốc, nhiều chuyên gia so sánh tình hình hiện nay với các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong quá khứ. Cuộc khủng hoảng năm 1973 từng khiến nguồn cung toàn cầu giảm khoảng 7–8%, kéo theo suy thoái kinh tế tại nhiều quốc gia công nghiệp. Năm 1990, khi Iraq xâm lược Kuwait, thị trường mất khoảng 4–5 triệu thùng dầu mỗi ngày. So với những sự kiện đó, mức gián đoạn hiện nay đã lớn hơn đáng kể.

Nhưng điều khiến thị trường lo ngại hơn không chỉ là sản lượng bị mất. Điểm nhạy cảm nhất của cuộc khủng hoảng lần này nằm ở Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải hẹp nối Vịnh Ba Tư với thị trường năng lượng toàn cầu. Mỗi ngày, khoảng 18–20 triệu thùng dầu, tương đương gần 1/5 nguồn cung thế giới, được vận chuyển qua tuyến đường này. Khi hoạt động vận tải tại khu vực bị gián đoạn, thị trường không chỉ đối mặt nguy cơ thiếu dầu, mà còn đối mặt nguy cơ mất khả năng vận chuyển dầu.

Thực tế, vấn đề của thị trường hiện nay không hẳn là dầu dưới lòng đất đang cạn đi, mà là dầu không thể đi ra thị trường. Trong hệ thống năng lượng toàn cầu, Eo biển Hormuz được ví như chiếc “van” điều tiết dòng chảy dầu mỏ. Khi chiếc van này bị siết lại, hàng chục triệu thùng dầu mỗi ngày dù đã được khai thác vẫn có thể bị mắc kẹt phía sau.

Theo chuyên gia năng lượng Stephen Innes của SPI Asset Management, trong bối cảnh đó, việc các quốc gia tiêu thụ năng lượng tính tới phương án xả kho dự trữ chiến lược khó có thể đảo chiều thị trường. Ông ví biện pháp này “giống như dùng vòi nước tưới vườn để dập một đám cháy tại nhà máy lọc dầu”.

Ở góc nhìn khác, nhiều nhà phân tích cho rằng thị trường hiện đang phản ứng không chỉ với lượng dầu bị mất, mà còn với rủi ro trong tương lai. Khi dòng chảy năng lượng toàn cầu bị đặt trước nguy cơ địa chính trị, giá dầu thường được cộng thêm một “phí rủi ro”. Theo chuyên gia Pierre Razoux từ Quỹ Nghiên cứu Chiến lược Địa Trung Hải, nguy cơ lớn nhất hiện nay là chiến sự kéo dài. Nếu Iran theo đuổi chiến lược “chiến tranh tiêu hao”, các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng và vận tải biển có thể tiếp diễn trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.

Kịch bản nhẹ nhất là căng thẳng dần hạ nhiệt và hoạt động vận chuyển qua Eo biển Hormuz được khôi phục. Khi đó, giá dầu có thể giảm trở lại sau giai đoạn tăng nóng.

Nhưng nếu tuyến vận tải chiến lược này tiếp tục bị đe dọa hoặc phong tỏa, thị trường năng lượng có thể bước vào một chu kỳ biến động mạnh hơn. Với hàng chục triệu thùng dầu mỗi ngày phụ thuộc vào tuyến đường này, chỉ cần gián đoạn kéo dài vài tuần cũng đủ để đẩy giá năng lượng lên những mức chưa từng thấy trong nhiều năm.

Những gì đang diễn ra trên thị trường đang dẫn tới một thực tế rõ ràng: cú sốc hiện nay không chỉ là một đợt tăng giá dầu, mà là một phép thử đối với toàn bộ hệ thống năng lượng toàn cầu. Và nếu điểm nghẽn tại Eo biển Hormuz chưa được tháo gỡ, những biến động lớn hơn nhiều có thể vẫn còn ở phía trước.