Chứng khoán gánh mục tiêu huy động 5,4 triệu tỷ đồng, UBCKNN tính mở thêm 'sân chơi'

Phát biểu tại Hội thảo "Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn" do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức sáng 15/7, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch UBCKNN, cho biết thị trường chứng khoán tiếp tục khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Theo ông, việc FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 18/9/2026 được kỳ vọng sẽ mở ra giai đoạn mới trong thu hút dòng vốn quốc tế.

Áp lực huy động vốn đến từ quy mô đầu tư rất lớn của nền kinh tế. Giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần khoảng 38 triệu tỷ đồng, trong khi ngân sách Nhà nước chỉ có thể đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, tương đương 20%. Điều đó đồng nghĩa khoảng 80% nhu cầu vốn còn lại sẽ phải được huy động từ khu vực tư nhân và nguồn vốn quốc tế.

Riêng đối với thị trường chứng khoán, Bộ Tài chính ước tính cần huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng trong 5 năm tới. Theo ông Bùi Hoàng Hải, trong bối cảnh dư địa tăng trưởng tín dụng ngày càng thu hẹp, việc tái cấu trúc các kênh dẫn vốn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đồng thời thị trường chứng khoán cần phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Để mở rộng khả năng huy động vốn, UBCKNN không chỉ phát triển thị trường cổ phiếu và trái phiếu mà còn nghiên cứu thêm các sản phẩm và thị trường mới. Một trong những định hướng đang được xây dựng là thị trường dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tạo thêm "sân chơi" cho các doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện niêm yết trên các sở giao dịch hiện nay.

Một hướng đi khác là thị trường phái sinh vàng. Theo lãnh đạo UBCKNN, hiện nhà đầu tư gần như chỉ có lựa chọn mua vàng vật chất nếu muốn đầu tư vào kim loại quý. Khi thị trường phái sinh vàng được hình thành, nhà đầu tư chỉ cần ký quỹ một phần giá trị hợp đồng thay vì phải bỏ toàn bộ số tiền để mua vàng, qua đó mở rộng công cụ đầu tư và tăng khả năng luân chuyển dòng vốn trên thị trường.

Bên cạnh đó, thị trường tín chỉ carbon cũng được đánh giá là một kênh dẫn vốn tiềm năng. Không chỉ tạo thêm sản phẩm đầu tư, thị trường này còn được kỳ vọng hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) của Việt Nam trong dài hạn.

Song song với việc mở rộng "sân chơi", UBCKNN tiếp tục hướng tới mục tiêu nâng hạng theo tiêu chuẩn của MSCI vào năm 2030. Theo ông Bùi Hoàng Hải, các tiêu chí của MSCI khắt khe hơn FTSE Russell, song Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt cũng đặt mục tiêu đáp ứng các yêu cầu này trong giai đoạn tới.

Để hiện thực hóa lộ trình, UBCKNN đang triển khai nhiều giải pháp đồng thời. Trong đó, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được xác định là một trong những tiêu chí quan trọng và dự kiến triển khai vào khoảng năm 2027. Cùng với đó, Omnibus Account cũng đang được nghiên cứu nhằm đáp ứng yêu cầu của MSCI đối với hoạt động giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài.

Một nội dung khác được cơ quan quản lý tập trung xử lý là giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL). Theo ông Hải, Chính phủ đã giao Bộ Tài chính phối hợp với các bộ, ngành rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan để từng bước tháo gỡ các rào cản về tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Song song đó, việc công bố thông tin bằng tiếng Anh cũng đang được mở rộng nhằm nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo UBCKNN, vẫn còn một số tiêu chí nằm ngoài phạm vi quản lý của riêng Bộ Tài chính và UBCKNN. Đơn cử, MSCI yêu cầu Việt Nam phải có thị trường ngoại hối tự do, không chỉ trong nước mà còn ở thị trường nước ngoài. Đây là nội dung cần sự phối hợp của nhiều cơ quan quản lý nếu muốn hoàn thành mục tiêu nâng hạng.

Ông Bùi Hoàng Hải cũng dẫn trường hợp Indonesia khi MSCI từng cảnh báo xem xét hạ bậc thị trường và loại một số cổ phiếu khỏi bộ chỉ số do tỷ lệ sở hữu tập trung quá lớn và cơ cấu sở hữu thiếu minh bạch. Theo ông, đây là bài học để Việt Nam tiếp tục nâng cao chất lượng quản trị và minh bạch thông tin bên cạnh việc hoàn thiện hạ tầng giao dịch.

"Chúng ta đã triển khai công bố thông tin bằng tiếng Anh và đang từng bước hoàn thiện các tiêu chí còn lại. Với quyết tâm của Chính phủ cùng sự phối hợp của các bộ, ngành, chúng tôi tin tưởng Việt Nam sẽ đạt mục tiêu nâng hạng MSCI theo lộ trình vào năm 2030", ông Bùi Hoàng Hải cho biết.

Mục tiêu huy động 5,4 triệu tỷ đồng không chỉ là bài toán quy mô vốn. Đó còn là phép thử đối với năng lực cải cách của thị trường chứng khoán Việt Nam. Những sản phẩm mới, cơ chế giao dịch mới và các tiêu chí nâng hạng sẽ quyết định liệu thị trường có thể chuyển từ vai trò bổ trợ sang trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn thực sự của nền kinh tế hay không.