Thuế 150 ngày của Mỹ: Doanh nghiệp rút ngắn đơn hàng, lo kịch bản tăng 20–30%
Chính sách thuế tạm thời 150 ngày của Mỹ đang tạo ra những thay đổi rõ rệt trong hoạt động xuất khẩu, khi doanh nghiệp Việt Nam đối mặt đồng thời với đơn hàng ngắn lại, chi phí đầu vào tăng và rủi ro chính sách khó dự đoán.
Tại hội thảo ngày 25/3, bà Cao Thị Phi Vân – Phó giám đốc ITPC – cho biết dù cơ chế áp thuế tương đương giữa các quốc gia giúp doanh nghiệp chưa phải điều chỉnh giá ngay, nhưng hành vi thị trường đã thay đổi rõ rệt. Nhiều doanh nghiệp ghi nhận khách hàng Mỹ rút ngắn chu kỳ đặt hàng, giảm thời gian cam kết và liên tục điều chỉnh đơn, buộc kế hoạch sản xuất phải linh hoạt theo tuần thay vì theo quý như trước.
Theo TS. Huỳnh Thế Du (Đại học Wisconsin Oshkosh), xu hướng này phản ánh tâm lý “phòng thủ” của nhà nhập khẩu Mỹ trong giai đoạn 150 ngày. “Các đối tác có xu hướng đẩy nhanh đơn hàng trong ngắn hạn để tận dụng mức thuế hiện hành, nhưng không cam kết dài hạn. Khi thuế được tính vào giá thành, đặc biệt ở các ngành biên lợi nhuận thấp, áp lực sẽ chuyển thẳng vào doanh nghiệp”, ông nói.
Không chỉ thay đổi về đơn hàng, cấu trúc chi phí cũng đang bị siết lại. Ông Nguyễn Đức Nghĩa – Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM – cho biết chi phí bao bì, nguyên vật liệu và logistics đều tăng nhanh trong thời gian gần đây, trong khi phía khách hàng vẫn giữ yêu cầu giá. Điều này buộc doanh nghiệp phải rà soát toàn bộ quy trình sản xuất, cắt giảm chi phí và đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn về truy xuất nguồn gốc và môi trường.
Áp lực lớn hơn nằm ở giai đoạn sau mốc 150 ngày. Theo GS. Trần Ngọc Anh (Đại học Indiana), có ít nhất 3 kịch bản chính sách: (1) Mỹ nâng thuế lên 20–30% với một số ngành, (2) điều chỉnh theo diễn biến kinh tế, hoặc (3) đạt thỏa thuận thương mại mới giúp giảm thuế. Trong bối cảnh chưa rõ ràng, cả doanh nghiệp và nhà nhập khẩu đều chuyển sang chiến lược ngắn hạn, hạn chế rủi ro bằng cách giảm quy mô và thời gian đơn hàng.
Trước biến động này, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần hành động ngay ở cấp độ hợp đồng. Theo TS. Huỳnh Thế Du, việc đàm phán lại điều khoản giá và chia sẻ chi phí thuế với đối tác Mỹ là cần thiết để tránh rủi ro phát sinh. Đồng thời, doanh nghiệp phải chuẩn bị đầy đủ hồ sơ về xuất xứ, mã hàng và quy trình sản xuất để đáp ứng các đợt kiểm tra thương mại.
Ở cấp độ chiến lược, GS. Trần Ngọc Anh đề xuất doanh nghiệp cần xây dựng kịch bản kinh doanh theo từng mức thuế, chủ động điều chỉnh giá, sản lượng và kế hoạch sản xuất. Việc ứng dụng công nghệ để kiểm soát dữ liệu và minh bạch thông tin cũng trở thành yêu cầu bắt buộc trong bối cảnh kiểm soát thương mại ngày càng chặt chẽ.
Về dài hạn, đa dạng hóa thị trường và nâng tỷ lệ nội địa hóa được xem là “van an toàn”. Trong bối cảnh các hiệp định thương mại tự do đang mở rộng, doanh nghiệp có thể tìm thêm đơn hàng ngoài thị trường Mỹ, đồng thời giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu để kiểm soát chi phí.
Chính sách thuế 150 ngày không chỉ là cú sốc ngắn hạn, mà đang buộc doanh nghiệp chuyển từ mô hình sản xuất ổn định sang mô hình vận hành linh hoạt nơi đơn hàng, chi phí và chiến lược phải được điều chỉnh liên tục theo từng kịch bản chính sách.
Mạnh Huyền
