Thị trường cơ khí Việt Nam có thể đạt 825 tỷ USD, mở ra dư địa lớn cho doanh nghiệp nội

Theo phân tích của TS. Phan Đăng Phong, Viện Nghiên cứu Cơ khí (Bộ Công Thương), nếu lấy quy mô sản xuất cơ khí năm 2025 làm năm gốc và duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 10%/năm, thị trường cơ khí Việt Nam trong giai đoạn 2026-2045 có thể đạt khoảng 21,7 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 825 tỷ USD. Đây là quy mô dự báo theo kịch bản tăng trưởng, phản ánh dư địa rất lớn của ngành trong bối cảnh nhu cầu đầu tư vào hạ tầng và công nghiệp tiếp tục gia tăng.

Quy mô này được kỳ vọng sẽ hình thành từ hàng loạt lĩnh vực đang và sẽ tăng tốc đầu tư như đường sắt, năng lượng, lưới điện, khai thác và chế biến khoáng sản, đóng tàu, ô tô - xe máy, thiết bị điện, cơ khí nông nghiệp và thiết bị đồng bộ. Tuy nhiên, theo chuyên gia, giá trị của "miếng bánh" không nằm ở con số dự báo mà ở khả năng chuyển nhu cầu thành đơn hàng thực tế cho doanh nghiệp cơ khí trong nước.

Nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu này đã dần hình thành khi Việt Nam hiện có khoảng 3.100 doanh nghiệp cơ khí chế tạo cùng hơn 53.000 cơ sở sản xuất. Nhiều doanh nghiệp trong ngành cơ khí, máy móc và thiết bị đã tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn như Toyota, Thaco, Thành Công và VinFast, song dư địa nâng tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng vẫn còn rất lớn.

Muốn tận dụng cơ hội từ quy mô thị trường dự báo 825 tỷ USD, bài toán trọng tâm là phát triển công nghiệp hỗ trợ và mở rộng hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa. Đây cũng là hướng đi được nhiều tập đoàn lớn theo đuổi trong thời gian qua nhằm tạo đầu ra ổn định cho doanh nghiệp phụ trợ, đồng thời nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

VinFast cũng đã có những bước chuẩn bị nhằm mở rộng hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Tháng 6/2025, hãng công bố hỗ trợ tới 50% chi phí thuê đất và cam kết bao tiêu sản phẩm đầu ra đối với các doanh nghiệp phụ trợ Việt Nam tham gia chuỗi sản xuất ô tô. Chương trình thu hút hơn 1.000 doanh nghiệp, gồm khoảng 700 đối tác hiện hữu và hơn 300 doanh nghiệp tiềm năng.

Chương trình này thu hút hơn 1.000 doanh nghiệp tham dự, gồm khoảng 700 đối tác hiện hữu và hơn 300 doanh nghiệp tiềm năng. Động thái của VinFast được đánh giá là một bước đi cụ thể nhằm mở rộng mạng lưới nhà cung cấp trong nước, qua đó từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa và giảm phụ thuộc vào nguồn linh kiện nhập khẩu.

Ở lĩnh vực vật liệu, Hòa Phát (HPG) cũng chuẩn bị năng lực để đón nhu cầu từ các dự án hạ tầng quy mô lớn. Tập đoàn đã ký hợp đồng với SMS group (Đức) xây dựng dây chuyền sản xuất thép ray và thép hình công suất 700.000 tấn mỗi năm, dự kiến cho ra những thanh ray cao tốc đầu tiên vào quý I/2027, đồng thời phát triển các dòng thép chất lượng cao phục vụ đường sắt, dầu khí, năng lượng và quốc phòng.

Không chỉ đầu tư sản xuất, Hòa Phát còn nhiều lần kiến nghị mở rộng thị trường cho doanh nghiệp nội địa. Cách đây một năm, Chủ tịch HĐQT Trần Đình Long đề xuất các dự án đầu tư công quy mô lớn nên ưu tiên sử dụng tối thiểu 70% hàng hóa sản xuất trong nước, qua đó tạo đầu ra đủ lớn để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ, máy móc và mở rộng sản xuất.

Trong khi đó, Thaco Industries lựa chọn đầu tư vào năng lực sản xuất ở chính phần lõi của chuỗi giá trị cơ khí. Doanh nghiệp đã rót hơn 400 triệu USD xây dựng Trung tâm cơ khí tại Chu Lai, gồm tổ hợp cơ khí, nhà máy thiết bị chuyên dụng, sơ mi rơ moóc, cơ khí chính xác - khuôn mẫu và cơ điện lạnh, vận hành theo mô hình "All-in-one" từ nghiên cứu phát triển, gia công tạo phôi đến lắp ráp và lắp đặt.

Song song với đó, Thaco tiếp tục mở rộng sang khu công nghiệp chuyên ngành cơ khí tại Bình Dương với quy hoạch trung tâm R&D, trung tâm cơ khí chế tạo và các nhà máy công nghiệp hỗ trợ thế hệ mới, trong đó có các sản phẩm thiết bị điện - điện tử và linh kiện công nghiệp. Đây được xem là bước chuẩn bị nhằm đón đầu nhu cầu ngày càng lớn từ các ngành công nghiệp trong nước.

Nhìn từ các động thái của VinFast, Hòa Phát và Thaco, quy mô 825 tỷ USD sẽ chỉ trở thành cơ hội thực sự nếu các dự án đường sắt, năng lượng, lưới điện, ô tô và hạ tầng tạo được đơn hàng cho doanh nghiệp nội địa. Khi đó, không chỉ các tập đoàn lớn mà hàng nghìn doanh nghiệp cơ khí, thiết bị điện và công nghiệp hỗ trợ cũng có cơ hội mở rộng quy mô, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất trong nước và quốc tế.