Ai sẽ bán thép cho đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam?

Khi thị trường còn tranh luận về thời điểm khởi công đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Hòa Phát đã bắt đầu xây nhà máy sản xuất ray thép. Khoảng cách giữa hai hành động đó có thể là điểm khác biệt lớn nhất trong câu chuyện đầu tư của doanh nghiệp thép lớn nhất Việt Nam giai đoạn tới.

Trong báo cáo mới công bố, Chứng khoán TCBS cho rằng ngành thép đang bước vào một "siêu chu kỳ" tăng trưởng mới nhờ làn sóng đầu tư hạ tầng quy mô lớn chưa từng có. Sau khi đạt 858.622 tỷ đồng năm 2025, vốn đầu tư công năm 2026 được dự báo tăng lên 995.348 tỷ đồng. Xa hơn, tổng vốn đầu tư công giai đoạn 2026-2035 có thể lên tới khoảng 8,2 triệu tỷ đồng, tương đương bình quân 822.000 tỷ đồng mỗi năm.

Đáng chú ý, phần lớn dòng vốn này đang hướng vào các công trình hạ tầng giao thông chiến lược. Sau khi hơn 3.000 km cao tốc Bắc - Nam cơ bản hoàn thành, tâm điểm của chu kỳ đầu tư mới được chuyển sang đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với tổng vốn đầu tư khoảng 67 tỷ USD.

Theo ước tính của TCBS, riêng dự án này có thể tiêu thụ khoảng 6 triệu tấn thép trong quá trình xây dựng. Con số đó tương đương nhiều năm nhu cầu của một số phân khúc thép chuyên dụng tại Việt Nam. Điều khiến giới đầu tư chú ý không chỉ nằm ở quy mô dự án mà ở vị thế của Hòa Phát trong chuỗi cung ứng tương lai.

Trong khi phần lớn doanh nghiệp thép vẫn tập trung vào các sản phẩm truyền thống như thép xây dựng, HRC hay ống thép, Hòa Phát đã khởi động dự án nhà máy sản xuất ray đường sắt tốc độ cao và bánh xe tàu hỏa tại Khu liên hợp Dung Quất với tổng vốn đầu tư khoảng 10.000 tỷ đồng.

Dự án dự kiến vận hành từ năm 2027, thời điểm được đánh giá trùng với giai đoạn triển khai các hạng mục lớn của đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Nếu hoàn thành đúng kế hoạch, Hòa Phát sẽ trở thành doanh nghiệp đầu tiên tại Đông Nam Á có khả năng sản xuất ray thép đạt tiêu chuẩn UIC 60 - tiêu chuẩn được sử dụng phổ biến trên nhiều tuyến đường sắt tốc độ cao trên thế giới. Đây là điểm khác biệt quan trọng.

Trong nhiều năm, thị trường thép Việt Nam chủ yếu cạnh tranh ở các sản phẩm phổ thông với biên lợi nhuận chịu áp lực lớn từ cung cầu và giá nguyên liệu. Ngược lại, thép ray tốc độ cao là phân khúc có yêu cầu kỹ thuật rất cao, số lượng nhà sản xuất trên thế giới không nhiều và rào cản gia nhập lớn hơn đáng kể.

TCBS cho rằng việc chủ động đầu tư vào thép ray có thể giúp Hòa Phát tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các dự án hạ tầng quốc gia thay vì chỉ đóng vai trò nhà cung cấp thép xây dựng truyền thống.

Quan điểm này cũng phần nào trùng khớp với những kiến nghị gần đây của doanh nghiệp. Tại Hội thảo Công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn mới, ông Phan Bội Châu, Trưởng Ban Đường sắt Tập đoàn Hòa Phát, đề xuất Chính phủ sớm ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia cho dự án đường sắt tốc độ cao.

Theo ông Châu, tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động thiết kế dây chuyền sản xuất, xây dựng kế hoạch đầu tư và hạn chế rủi ro lãng phí nguồn lực.

Ở góc độ kinh doanh, Hòa Phát đang bước vào chu kỳ tăng trưởng thuận lợi. Năm 2026, tập đoàn đặt mục tiêu doanh thu 210.000 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 22.000 tỷ đồng.

Riêng quý I/2026, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu hơn 53.300 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 9.056 tỷ đồng, tăng lần lượt 40% và 170% so với cùng kỳ năm trước. Sau một quý, Hòa Phát đã hoàn thành khoảng 41% kế hoạch lợi nhuận năm.

Đối với thị trường, câu chuyện quan trọng có thể không nằm ở việc đường sắt tốc độ cao bao giờ khởi công. Điều đáng chú ý hơn là ai đang chuẩn bị năng lực sản xuất trước khi những đơn hàng đầu tiên xuất hiện. Và ở thời điểm hiện tại, Hòa Phát là một trong số rất ít doanh nghiệp đã bắt đầu đi những bước đầu tiên cho cuộc chơi đó.