Lạm phát Mỹ tăng mạnh lên 3,3% vì cú sốc năng lượng
Cú sốc năng lượng từ Trung Đông đã nhanh chóng phản ánh vào lạm phát Mỹ, với CPI tháng 3 tăng lên 3,3% so với cùng kỳ. Khi sức mua suy yếu và chi phí đầu vào gia tăng, bài toán điều hành của Fed trở nên khó lường hơn.
Lạm phát tại Mỹ bất ngờ tăng mạnh trong tháng 3, phản ánh tác động trực tiếp từ cú sốc năng lượng liên quan đến xung đột Trung Đông. Diễn biến này xuất hiện đúng thời điểm thị trường lao động có dấu hiệu chững lại, đẩy Cục Dự trữ Liên bang Mỹ vào thế khó hơn trong điều hành chính sách lãi suất.
Theo số liệu từ Bộ Lao động Mỹ, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 tăng 3,3% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn đáng kể mức 2,4% của tháng 2 và là mức cao nhất trong hai năm. Lạm phát lõi, loại trừ thực phẩm và năng lượng, tăng 2,6% — thấp hơn nhẹ so với kỳ vọng, cho thấy áp lực giá chưa lan rộng toàn diện nhưng đang có dấu hiệu quay trở lại.
Theo bà Heather Long, chuyên gia kinh tế trưởng Hiệp hội tín dụng Liên bang Hải quân Mỹ (Navy Federal Credit Union), tác động từ xung đột Iran “đã hiện rõ trong dữ liệu kinh tế”, phản ánh cú sốc chi phí đang bắt đầu lan vào nền kinh tế thực.
Cú sốc này trước hết thể hiện rõ ở giá năng lượng. Việc gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz đã đẩy giá nhiên liệu tăng mạnh, kéo theo áp lực chi phí đối với người tiêu dùng. Tuy nhiên, báo cáo cũng cho thấy một số yếu tố giúp “hãm phanh” lạm phát: giá xe cũ giảm 3,2%, lạm phát nhà ở giữ ở mức 3% và giá thực phẩm tăng chậm lại.
Dù vậy, áp lực giá đang âm thầm lan rộng sang các nhóm hàng khác. Giá quần áo tăng 3,4%, vé máy bay tăng tới 14,9% so với cùng kỳ — dấu hiệu cho thấy chi phí đầu vào và các cú sốc bên ngoài đang dần thẩm thấu vào tiêu dùng. Điều này khiến rủi ro lạm phát không còn chỉ gói gọn trong năng lượng.
Phản ứng của thị trường tài chính tương đối thận trọng. Chứng khoán Mỹ biến động trái chiều, trong khi lợi suất trái phiếu tăng nhẹ — phản ánh sự giằng co trong kỳ vọng: đây là cú sốc tạm thời hay điểm khởi đầu của một chu kỳ lạm phát mới.
Ông Tom Porcelli, kinh tế trưởng Ngân hàng Wells Fargo (Mỹ), cho rằng lạm phát dịch vụ vẫn tương đối ổn định, nhưng cảnh báo còn quá sớm để lạc quan khi diễn biến tiếp theo phụ thuộc lớn vào giá dầu và thời gian kéo dài của cú sốc.
Ở cấp độ nền kinh tế, áp lực lạm phát đang bào mòn sức mua. Thu nhập thực tế của người lao động giảm 0,9% trong tháng 3 so với tháng trước và gần như đi ngang so với cùng kỳ. Theo ông Ian Wyatt, kinh tế trưởng Ngân hàng Huntington (Mỹ), xu hướng này có thể làm suy yếu tiêu dùng — động lực chính của tăng trưởng Mỹ.
Đáng chú ý, áp lực chi phí đầu vào vẫn tiếp tục gia tăng. Khảo sát của Viện Quản lý Cung ứng Mỹ (ISM – Institute for Supply Management) cho thấy chỉ số giá dịch vụ tháng 3 tăng lên 70,7 — mức cao nhất kể từ tháng 10/2022, phản ánh việc doanh nghiệp đang phải đối mặt với chi phí cao hơn và có thể tiếp tục chuyển gánh nặng sang người tiêu dùng.
Trong bối cảnh đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ rơi vào thế khó điển hình. Lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu, nhưng thị trường lao động đang mất dần động lực. Nếu nới lỏng chính sách quá sớm, Fed có nguy cơ khiến kỳ vọng lạm phát bám rễ. Ngược lại, nếu tiếp tục duy trì lãi suất cao, rủi ro suy giảm tăng trưởng sẽ gia tăng.
Ở góc nhìn tổng thể, cú sốc năng lượng hiện tại có thể mới chỉ là điểm khởi đầu. Khi chi phí năng lượng lan sang vận tải, thực phẩm và hàng tiêu dùng, áp lực lạm phát nhiều khả năng sẽ kéo dài hơn dự kiến khiến bài toán điều hành của Fed trở nên phức tạp hơn trong những tháng tới.
Vương Anh
