Lạm phát toàn cầu đang nóng trở lại vì cú sốc Trung Đông

Tại Trung Quốc, chỉ số giá sản xuất PPI bất ngờ tăng 2,8%, chấm dứt hơn ba năm giảm phát trong lĩnh vực công nghiệp. Đây là lần hiếm hoi “công xưởng thế giới” quay trở lại chu kỳ tăng giá đầu vào sau thời gian dài dư cung và giảm giá sản xuất. Với Bắc Kinh, điều này giúp cải thiện biên lợi nhuận doanh nghiệp. Nhưng với phần còn lại của thế giới, đây lại là tín hiệu lạm phát nhập khẩu đang quay trở lại.

Bởi hàng hóa Trung Quốc hiện là đầu vào của hàng loạt chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi giá xuất xưởng tại Trung Quốc tăng, chi phí nguyên vật liệu, linh kiện và hàng tiêu dùng tại nhiều nền kinh tế sẽ tăng theo sau một độ trễ nhất định. Đây là lý do giới phân tích bắt đầu lo ngại về một làn sóng lạm phát “thế hệ hai” sau cú sốc năng lượng ban đầu.

Áp lực này đang thể hiện rõ hơn tại Mỹ. Dữ liệu tháng 4 cho thấy CPI của Mỹ tăng 3,8%, trong khi PPI tăng tới 6% – mức cao vượt xa lạm phát tiêu dùng. Khoảng cách lớn giữa PPI và CPI cho thấy áp lực giá từ thượng nguồn vẫn chưa truyền dẫn hết tới người tiêu dùng và nguy cơ lạm phát còn tiếp tục tăng trong các tháng tới.

Theo giới kinh tế, đây là điểm khác biệt lớn của cuộc khủng hoảng Iran so với các cú sốc trước. Nếu chiến tranh Ukraine chủ yếu tạo ra cú sốc giá kỳ vọng, thì lần này thế giới đang đối mặt với gián đoạn nguồn cung vật lý thực sự. Sau hơn hai tháng eo biển Hormuz bị gián đoạn, nguồn cung dầu, khí hóa lỏng và hàng hóa vận tải qua khu vực này đều bị ảnh hưởng đáng kể.

Hiệu ứng dây chuyền đang lan rất nhanh. Giá dầu tăng kéo chi phí logistics, phân bón, hóa chất và sản xuất đi lên. Khi sức mua suy giảm, áp lực tăng lương xuất hiện, doanh nghiệp tiếp tục chuyển chi phí sang giá bán, tạo thành vòng xoáy lạm phát tự củng cố. Theo nhiều chuyên gia, tồn kho và các gói can thiệp của chính phủ hiện mới chỉ giúp làm chậm quá trình truyền dẫn này.

Một cảnh báo khác đến từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khi tổ chức này cho biết tồn kho dầu toàn cầu đã giảm tổng cộng 246 triệu thùng chỉ trong tháng 3 và tháng 4 – tốc độ giảm mạnh nhất từng được ghi nhận. IEA cũng đã đảo chiều hoàn toàn dự báo thị trường dầu năm nay, từ dư cung sang thiếu hụt khoảng 3,9 triệu thùng/ngày vì chiến sự Trung Đông.

Điều khiến thị trường lo ngại hơn là lạm phát lần này không diễn ra đồng đều. Các nền kinh tế giàu có thể hấp thụ cú sốc thông qua trợ cấp và sức mua lớn hơn, trong khi nhiều nền kinh tế mới nổi sẽ phải đối mặt cùng lúc với chi phí đầu vào tăng và nhu cầu nội địa suy yếu. Xu hướng phân hóa “K-shape” vì thế đang ngày càng rõ hơn trong kinh tế toàn cầu.

Với Việt Nam, nhóm doanh nghiệp xuất khẩu có thể phần nào chuyển gánh nặng chi phí sang thị trường nước ngoài. Nhưng các doanh nghiệp phục vụ tiêu dùng nội địa sẽ chịu áp lực lớn hơn khi nguyên liệu, logistics và lãi vay cùng tăng trong lúc sức mua chưa phục hồi mạnh.

Trong khi đó, Fed đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan. Nếu tiếp tục giữ lãi suất cao hoặc tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát, chi phí vốn và gánh nặng nợ công của Mỹ sẽ tăng mạnh hơn nữa. Nhưng nếu nới lỏng quá sớm, vòng xoáy lạm phát mới có thể bùng phát trở lại.

Theo giới phân tích, cuộc khủng hoảng Iran đang cho thấy một thực tế mới của kinh tế thế giới: lạm phát toàn cầu không còn chỉ là câu chuyện tiền tệ, mà đang quay trở lại mô hình lạm phát chi phí đẩy do địa chính trị, năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng dẫn dắt.