Khí đốt châu Âu tăng gần 50% sau cú sốc từ Qatar
Cú sốc LNG từ Qatar đẩy hợp đồng TTF lên mức cao nhất kể từ tháng 2/2025. Thị trường năng lượng bước vào pha biến động mới khi nguồn thay thế hạn chế và kho dự trữ ở vùng thấp.
Thị trường năng lượng châu Âu vừa trải qua cú sốc mới khi QatarEnergy thông báo tạm dừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) do các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng. Phản ứng gần như tức thì: hợp đồng tương lai khí đốt TTF của Hà Lan – chỉ số tham chiếu của khu vực – tăng hơn 48% trong ngày 2/3, lên 47,32 euro/MWh, mức cao nhất kể từ tháng 2/2025.
Mức giá này còn xa đỉnh hơn 300 euro/MWh của năm 2022, nhưng biên độ tăng gần 50% chỉ trong thời gian ngắn cho thấy mức độ nhạy cảm cao của thị trường trước rủi ro nguồn cung.
Cú sốc từ mắt xích then chốt
Qatar là một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Việc dừng sản xuất tại một nhà cung cấp quy mô lớn ngay lập tức làm dấy lên lo ngại thiếu hụt trên thị trường quốc tế, nhất là khi LNG có tính tập trung cao về nguồn cung, không đa dạng như dầu mỏ.
Chỉ vài tháng trước, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) còn dự báo sản lượng LNG toàn cầu tăng mạnh, thậm chí có nguy cơ dư cung. Tuy nhiên, gián đoạn tại vùng Vịnh đã đảo ngược nhanh kỳ vọng này, buộc thị trường tái định giá rủi ro.
Dù tỷ trọng LNG từ Qatar trong cơ cấu nhập khẩu của châu Âu đã giảm từ 37% năm 2017 xuống còn khoảng 8% năm qua, con số 8% vẫn đủ tạo ra biến động lớn khi thị trường đang trong giai đoạn dự trữ thấp.
Kho dự trữ xuống đáy mùa vụ
Theo số liệu mới nhất, mức lấp đầy kho khí đốt của Liên minh châu Âu chỉ quanh 30% công suất; Đức và Pháp thậm chí chỉ còn khoảng 20%. Tháng 3 thường là thời điểm dự trữ thấp nhất trong năm, trước khi các nước bắt đầu tái tích trữ cho mùa Đông.
Trong bối cảnh đó, bất kỳ gián đoạn nào cũng buộc châu Âu phải đẩy mạnh mua LNG trên thị trường giao ngay – nơi cạnh tranh ngày càng gay gắt. Các nền kinh tế châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc vốn phụ thuộc lớn vào LNG từ Qatar có thể chấp nhận trả giá cao hơn để đảm bảo nguồn cung, tái diễn kịch bản “đổi hướng tàu LNG” từng xảy ra năm 2022.
Nguồn thay thế của châu Âu hiện khá hạn chế. Na Uy và Algeria đã gần công suất tối đa, còn Mỹ – dù là nhà cung cấp LNG lớn nhất cho châu Âu sau năm 2022 – khó tăng mạnh xuất khẩu trong ngắn hạn do ràng buộc hạ tầng và hợp đồng dài hạn.
Nguy cơ lan sang giá điện và lạm phát
Giá khí tăng lập tức gây áp lực lên thị trường điện. Với các nhà máy điện khí, mức tăng hiện tại tương đương chi phí phát điện tăng thêm hơn 30 euro/MWh. Điều này có thể làm phức tạp nỗ lực kiềm chế hóa đơn năng lượng của các chính phủ châu Âu, đồng thời tạo thêm áp lực lạm phát.
Một hệ quả khác là tranh luận về cơ chế thị trường carbon của EU có thể nóng trở lại, khi chi phí phát thải CO₂ chiếm tỷ trọng đáng kể trong cấu thành giá điện ở một số quốc gia.
Dù chưa đạt mức báo động như năm 2022, diễn biến hiện nay cho thấy thị trường khí đốt toàn cầu vẫn mong manh trước các cú sốc nguồn cung. Với kho dự trữ ở vùng thấp và cạnh tranh LNG gia tăng, châu Âu bước vào giai đoạn nhạy cảm mới, nơi mỗi biến động địa chính trị đều có thể chuyển hóa nhanh chóng thành rủi ro giá năng lượng.
Vương Anh
