Dư nợ margin lập kỷ lục, SGI Capital cảnh báo nguy cơ giải chấp hàng loạt

Theo báo cáo cập nhật thị trường ngày 11/11/2026, SGI Capital cho rằng thị trường tài chính toàn cầu đang bước vào giai đoạn nhiều biến động khi lạm phát có dấu hiệu tăng trở lại, trong khi chi phí vốn ngày càng đắt đỏ. Tại Mỹ, dữ liệu việc làm tích cực nhưng áp lực lạm phát khiến khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất vào đầu tháng 12 được tổ chức này đánh giá là gần như chắc chắn.

Xu hướng thắt chặt tiền tệ tại nhiều ngân hàng trung ương đang đẩy phần bù rủi ro và chi phí vay thực tế lên cao. Lợi suất trái phiếu liên quan đến lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), trái phiếu lợi suất cao và nhóm có mức độ tín nhiệm thấp đều tăng. Theo SGI Capital, chi phí huy động vốn của các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam, nhiều khả năng duy trì ở mức cao đến hết năm và đầu năm 2027.

Áp lực này đang tác động đến những nhóm cổ phiếu từng dẫn dắt thị trường như AI, bán dẫn, chip và năng lượng. Ngay cả các doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận tích cực cũng chịu áp lực bán do nhà đầu tư nghi ngờ khả năng duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh chi phí vốn cao hơn.

SGI Capital nhận định biến động có thể gia tăng sau giai đoạn thị trường tăng kéo dài, đặc biệt khi mức độ sử dụng đòn bẩy ở mức cao. Tổ chức này cũng lưu ý rằng nếu dòng vốn rút khỏi thị trường Mỹ do những lo ngại liên quan đến AI, các thị trường mới nổi không đương nhiên trở thành điểm đến thay thế. Trong những giai đoạn bất ổn, nhà đầu tư có xu hướng giảm nắm giữ tài sản rủi ro trên diện rộng để chuyển sang tiền mặt, vàng hoặc trái phiếu Chính phủ Mỹ.

Tín dụng bất động sản tăng nhanh, áp lực nợ xấu ngân hàng gia tăng

Tại Việt Nam, các chính sách hỗ trợ tăng trưởng như giảm giá điện, giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu và điều chỉnh lãi suất được SGI Capital đánh giá là những động thái kịp thời. Tuy nhiên, tổ chức này cho rằng hiệu quả còn phụ thuộc vào khả năng phân bổ vốn, tạo dòng tiền và duy trì thanh khoản của nền kinh tế.

Một trong những vấn đề đáng chú ý là sự mất cân đối giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn tại hệ thống ngân hàng. Tăng trưởng tiền gửi đang chậm hơn tăng trưởng tín dụng, trong khi một phần nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để tài trợ các khoản vay trung và dài hạn.

Theo SGI Capital, lãi suất tăng trong thời gian qua khiến nhu cầu vay mua nhà, mua ô tô có dấu hiệu chững lại, qua đó phần nào thu hẹp khoảng cách giữa huy động và cho vay. Dù vậy, tình trạng lệch kỳ hạn giữa nguồn vốn và tài sản vẫn chưa được xử lý triệt để. Các dự án hạ tầng quy mô lớn và bất động sản tiếp tục phụ thuộc đáng kể vào nguồn vốn ngân hàng ngắn hạn.

Đáng chú ý, tín dụng dành cho hoạt động kinh doanh và phát triển bất động sản đến hết quý III/2026 tăng hơn 25%, cao hơn hai lần tốc độ tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống. Trong khi đó, tín dụng cho vay mua nhà gần như đi ngang.

SGI Capital cho biết tín dụng bất động sản hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ, tương đương khoảng 40% GDP. Đây vừa là động lực quan trọng của tăng trưởng tín dụng, vừa khiến hệ thống ngân hàng phụ thuộc đáng kể vào giá trị tài sản bảo đảm là bất động sản.

Trong bối cảnh giao dịch trên thị trường thứ cấp suy giảm, nguồn cung mới dự kiến tăng trong giai đoạn 2027–2028 có thể tạo thêm áp lực hấp thụ. Nếu thanh khoản và giá bất động sản tiếp tục đi xuống, doanh nghiệp phát triển dự án và người mua nhà có thể gặp khó khăn về dòng tiền, nhất là những trường hợp vay mua tài sản ở vùng giá cao trong giai đoạn 2025–2026 và sắp hết thời gian ưu đãi lãi suất.

Rủi ro này cũng phản ánh trong báo cáo tài chính quý III của các ngân hàng. Theo SGI Capital, chất lượng tài sản và lợi nhuận ngành ngân hàng có dấu hiệu suy yếu. Số tháng phải thu bình quân tăng lên 2,12 tháng, cao nhất trong 5 năm. Nợ nhóm 2 và nợ xấu thuộc nhóm 3–5 tiếp tục tăng quý thứ ba liên tiếp, tiến gần vùng đỉnh ghi nhận vào cuối năm 2022.

Chi phí dự phòng tăng trong quý III nhưng tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) lại giảm xuống mức thấp nhất trong 10 năm. Bộ đệm dự phòng mỏng hơn trong khi nợ xấu gia tăng có thể buộc các ngân hàng tăng trích lập trong những quý tới, ảnh hưởng đến lợi nhuận từ quý IV/2026 và kéo dài sang năm 2027.

Dư nợ margin vượt 457.000 tỷ đồng, nguy cơ bán giải chấp lan rộng

Rủi ro trên thị trường chứng khoán còn đến từ quy mô cho vay ký quỹ ngày càng lớn. Theo số liệu SGI Capital dẫn lại, dư nợ margin tại thời điểm cuối quý III/2026 đạt 457.500 tỷ đồng, tương đương hơn 5,3% vốn hóa thị trường và 14,2% lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Cả hai tỷ lệ đều ở mức cao kỷ lục.

Chi phí lãi vay margin ước tính khoảng 13.000 tỷ đồng mỗi quý. So với đỉnh thị trường hồi quý I/2022, dư nợ margin tuyệt đối cũng như tỷ lệ margin trên lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng đã tăng hơn 2,5 lần. Ngược lại, lượng tiền mặt của nhà đầu tư giảm 15%, còn khoảng 71.500 tỷ đồng.

SGI Capital lưu ý, nếu giả định tỷ lệ cho vay bình quân của các công ty chứng khoán tương đương 40% giá thị trường, khoảng một phần ba lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng trên hai sàn HoSE và HNX có thể đang được sử dụng làm tài sản bảo đảm cho các khoản vay.

Điểm đáng ngại không chỉ nằm ở quy mô dư nợ mà còn ở khả năng xoay vòng vốn. Nếu các khoản vay được sử dụng cho những mục đích khác ngoài đầu tư cổ phiếu, trong khi dòng tiền không đủ để trả nợ, bên vay có thể buộc phải bán tài sản bảo đảm. Trong điều kiện thanh khoản thị trường suy yếu, lượng cổ phiếu bị bán giải chấp cùng thời điểm có thể tạo áp lực cung vượt quá khả năng hấp thụ.

SGI Capital cho biết một số cổ phiếu gần đây đã giảm sàn trong nhiều phiên liên tiếp, với lượng dư bán có thời điểm tương đương 15–50% vốn hóa thị trường. Khi giá cổ phiếu giảm, giá trị tài sản bảo đảm tại các khoản vay khác cũng có thể suy giảm, kéo theo yêu cầu bổ sung tài sản hoặc bán giải chấp. Áp lực này có nguy cơ lan từ một số mã riêng lẻ sang nhiều nhóm cổ phiếu.

Ngoài ra, áp lực giảm đòn bẩy trên thị trường bất động sản thứ cấp cũng có thể tác động đến dòng tiền chứng khoán. Những nhà đầu tư sử dụng vốn vay để mua bất động sản trong các giai đoạn tăng nóng 2021–2022 và 2024–2026 có thể gặp khó khăn khi lãi suất tăng, thanh khoản giảm và giá tài sản đi xuống. Nếu không thể bán bất động sản để thu hồi vốn, một bộ phận nhà đầu tư có thể phải bán cổ phiếu nhằm đáp ứng nghĩa vụ tài chính.

Trong khi đó, khối ngoại đã bán ròng hơn 20.000 tỷ đồng trong một tháng và tổng giá trị bán ròng từ đầu năm vượt 120.000 tỷ đồng. Dù vậy, thị trường chứng khoán vẫn là kênh huy động vốn quan trọng của nền kinh tế. Riêng quý IV, lượng cổ phiếu phát hành thêm từ các đợt chào bán cho cổ đông hiện hữu ước đạt gần 18.000 tỷ đồng, tăng 35% so với quý trước.

SGI Capital đánh giá mặt bằng định giá cổ phiếu đã trở nên hấp dẫn hơn sau nhiều tháng điều chỉnh và tích lũy. Tuy nhiên, định giá thấp mới là điều kiện cần, còn quá trình giảm đòn bẩy mới là yếu tố quan trọng để tạo biên an toàn cho thị trường. Trong bối cảnh áp lực margin, nợ xấu và chi phí vốn cùng hiện hữu, tổ chức này cho rằng nhà đầu tư cần kiên nhẫn theo dõi quá trình hạ đòn bẩy trước khi đánh giá mức độ an toàn của thị trường.