CPI vượt 5%, 4 áp lực dồn lên kinh tế và chính sách tiền tệ

Áp lực lạm phát tại Việt Nam đang tăng tốc khi chỉ số CPI tháng 4/2026 lên 5,46%, vượt xa mức 4,65% của tháng trước và tiệm cận vùng nhạy cảm về chính sách. Động lực chính đến từ giá năng lượng toàn cầu neo cao trên 110 USD/thùng, kéo theo chi phí vận tải, vật liệu xây dựng và dịch vụ tiêu dùng tăng lan rộng.

Diễn biến này đặt Việt Nam vào cùng quỹ đạo với xu hướng toàn cầu, khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Trung ương Anh (BOE) và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đều giữ nguyên lãi suất nhưng phát tín hiệu thắt chặt có thể quay trở lại. Điểm chung là các ngân hàng trung ương chưa hành động ngay, nhưng “cửa tăng lãi suất” đã mở lại khi rủi ro lạm phát gia tăng.

Trong nước, áp lực không chỉ đến từ bên ngoài. Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cảnh báo giá xăng dầu, điện, y tế và giáo dục sẽ tiếp tục tạo lực đẩy lên CPI trong các tháng tới. Dù Chính phủ đã giảm thuế xăng dầu về 0% và kéo giá trong nước giảm 3–20,5% so với cuối tháng 3, mặt bằng giá vẫn cao do phụ thuộc vào thị trường quốc tế.

Một điểm đáng chú ý là “độ trễ chính sách” đang dần thu hẹp. Khi CPI vượt 5%, nguyên tắc lãi suất thực dương khiến dư địa giảm lãi suất gần như bị khóa lại. Đồng thời, áp lực từ tỷ giá và sức mạnh của USD tiếp tục hạn chế khả năng nới lỏng tiền tệ, khiến mặt bằng lãi suất khó giảm sâu trong ngắn hạn.

Ở chiều thanh khoản, hệ thống ngân hàng cũng đối mặt với thách thức khi quy định loại tiền gửi Kho bạc khỏi công thức LDR bắt đầu có hiệu lực từ năm 2026. Dù Ngân hàng Nhà nước đang đề xuất điều chỉnh, nhưng trong ngắn hạn, áp lực vốn vẫn hiện hữu, tạo thêm lực đẩy lên lãi suất.

Tác động lan sang các kênh đầu tư là rõ rệt. Theo ông Phan Lê Thành Long, chuyên gia tài chính, sáng lập Cộng đồng Cố vấn tài chính Việt Nam (VWA), môi trường lạm phát cao và chi phí vốn tăng đang tạo ra quá trình “thanh lọc bắt buộc”. Bất động sản chịu áp lực kép từ lãi suất và giá vật liệu, trong khi chứng khoán đối mặt với rủi ro về chất lượng lợi nhuận khi dòng tiền doanh nghiệp suy yếu.

Điểm đáng chú ý là rủi ro không nằm ở việc thị trường giảm, mà ở “chất lượng tăng trưởng”. Khi chi phí vốn tăng, khả năng doanh nghiệp sử dụng các biện pháp kế toán để duy trì lợi nhuận có thể gia tăng, buộc nhà đầu tư phải đánh giá kỹ hơn dòng tiền thực thay vì chỉ nhìn vào con số lợi nhuận.

Trong 6 tháng cuối năm, bức tranh vĩ mô được dự báo tiếp tục chịu áp lực kép từ giá năng lượng và chính sách tiền tệ toàn cầu. Trong bối cảnh đó, chiến lược phòng thủ – ưu tiên tiền mặt, tài sản thanh khoản cao và hạn chế sử dụng đòn bẩy – đang trở thành lựa chọn chủ đạo của dòng tiền.