Bật mí cách đầu tư giúp tỷ phú John Paulson "sai một lần mất ít, đúng một lần lời lớn"

John Paulson là nhà sáng lập Paulson & Co., nổi tiếng với thương vụ đặt cược chống lại thị trường cho vay dưới chuẩn tại Mỹ trước cuộc khủng hoảng tài chính 2008. Forbes vẫn mô tả ông là một nhà đầu tư tỷ phú, với khối tài sản ước tính khoảng 4 tỷ USD.

Ông xây dựng thương vụ dựa vào một nguyên tắc đầu tư rất thực tế, tìm kiếm sự bất cân xứng giữa số tiền có thể mất và số tiền có thể kiếm được.

Trong một cuộc phỏng vấn với Bloomberg được NDTV Profit đăng lại, Paulson gọi thương vụ dưới chuẩn là một cơ hội đặc biệt bất cân xứng, phần thiệt hại có thể tương đối nhỏ, trong khi phần lợi nhuận tiềm năng có thể lớn hơn rất nhiều. Ông phân biệt điều này với những thương vụ mà muốn kiếm nhiều cũng phải chấp nhận nguy cơ mất rất nhiều.

Nhà đầu tư cá nhân không cần sử dụng những công cụ tài chính phức tạp như Paulson để áp dụng tư duy này. Trước mỗi lần mua cổ phiếu, có thể bắt đầu bằng hai con số rất đơn giản, nếu đúng có thể kiếm bao nhiêu và nếu sai có thể mất bao nhiêu.

Đừng chỉ tính cổ phiếu có thể tăng bao nhiêu

Một trong những thói quen phổ biến khi chọn cổ phiếu là tập trung gần như hoàn toàn vào kịch bản tích cực. Cổ phiếu đang 50.000 đồng và được kỳ vọng lên 70.000 đồng, đồng nghĩa dư địa tăng khoảng 40%. Con số này nghe khá hấp dẫn.

Nhưng phép tính vẫn thiếu một nửa. Nhà đầu tư cần xác định thêm điều gì xảy ra nếu luận điểm ban đầu không thành hiện thực. Nếu trong kịch bản xấu, cổ phiếu có thể về 45.000 đồng, mức giảm khoảng 10%. Khi đó, nhà đầu tư đang xem xét một cơ hội có 40% dư địa tăng so với khoảng 10% rủi ro giảm, tức mức lợi nhuận tiềm năng cao gấp khoảng bốn lần phần thiệt hại giả định.

Ngược lại, một cổ phiếu có khả năng tăng 20% nhưng cũng có thể giảm 25-30% nếu kỳ vọng không thành hiện thực tạo ra một cấu trúc kém hấp dẫn hơn, dù câu chuyện doanh nghiệp nghe rất triển vọng.

Đây chính là điểm quan trọng trong cách tư duy bất cân xứng. Nhà đầu tư không cần phải đúng trong mọi giao dịch nếu những lần sai gây thiệt hại tương đối nhỏ, trong khi những lần đúng tạo ra khoản lợi nhuận đủ lớn.

Tỷ lệ lời - lỗ đẹp vẫn chưa đủ

Tuy nhiên, nguyên tắc của Paulson không nên được hiểu thành việc chỉ cần tìm một cổ phiếu có tỷ lệ lợi nhuận/rủi ro 3:1 hay 4:1 là có thể mua.

Hai con số này trước hết phải được xây dựng trên những giả định có cơ sở. Nếu nhà đầu tư cho rằng cổ phiếu có thể tăng 50% chỉ vì “thị trường đang tốt”, trong khi mức giảm được tự đặt ở 10%, tỷ lệ bất cân xứng đó gần như không mang nhiều ý nghĩa.

Dư địa tăng nên được liên hệ với triển vọng lợi nhuận, định giá, tài sản hoặc một thay đổi cụ thể của doanh nghiệp. Trong khi đó, kịch bản giảm cần trả lời được câu hỏi: nếu nhận định ban đầu sai, giá trị doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng tới đâu?

Chẳng hạn, nhà đầu tư mua một công ty vì kỳ vọng nhà máy mới giúp lợi nhuận tăng 40%. Nếu dự án chậm tiến độ, đơn hàng thấp hơn dự kiến hoặc chi phí vốn tăng mạnh, luận điểm ban đầu đã thay đổi. Đây mới là những yếu tố cần đưa vào kịch bản rủi ro.

Cũng cần phân biệt giữa mức thiệt hại dự kiến và một mức cắt lỗ tùy ý. Đặt lệnh bán khi cổ phiếu giảm 10% không đồng nghĩa nhà đầu tư chắc chắn chỉ mất 10%. Trong trường hợp giá giảm mạnh, mất thanh khoản hoặc xuất hiện thông tin bất thường, mức bán thực tế có thể thấp hơn đáng kể.

Vì vậy, cách an toàn hơn là kết hợp tỷ lệ lời - lỗ với quy mô vị thế. Nếu một khoản đầu tư còn nhiều yếu tố chưa chắc chắn, số vốn dành cho nó cũng cần nhỏ hơn.

John Paulson từng cho biết một trong những triết lý quan trọng ông học được là tập trung vào phần giảm giá trước, bởi bảo toàn vốn giúp nhà đầu tư giữ lại thành quả để tiếp tục tìm kiếm cơ hội.

Với nhà đầu tư cá nhân, nguyên tắc này có thể được biến thành một thói quen rất đơn giản. Trước khi đặt lệnh mua, đừng chỉ viết ra “tôi kỳ vọng cổ phiếu lên bao nhiêu”, mà hãy viết thêm “nếu tôi sai, cổ phiếu có thể giảm đến đâu và vì lý do gì”.