Vụ Anthropic mua hàng loạt sách Hàn Quốc phơi bày lỗ hổng bản quyền

Ngành xuất bản có thể được xem là một lĩnh vực văn hóa tinh tế, nhưng chưa bao giờ tách rời những công nghệ tiên tiến của từng thời đại. Trong suốt quá trình phát triển, ngành này luôn tìm cách mở rộng độc giả bằng việc ứng dụng công nghệ mới. Tuy nhiên, những giai đoạn chuyển đổi công nghệ cũng thường kéo theo tranh chấp, thậm chí là những hành vi chiếm đoạt giữa các bên liên quan.

Câu chuyện về Johannes Gutenberg vào thế kỷ XV là một ví dụ. Ông phát triển công nghệ sản xuất hàng loạt chữ in và in Kinh Thánh, đóng góp đáng kể cho sự phát triển của ngành xuất bản hiện đại cũng như phong trào Cải cách tôn giáo. Tuy nhiên, những năm cuối đời của Gutenberg không mấy suôn sẻ. Đối tác kinh doanh Johannes Fust đã kiện ông và giành lấy toàn bộ tài sản, từ những cuốn Kinh Thánh cho đến cả máy in.

Cuộc tranh cãi gần đây trong ngành xuất bản Hàn Quốc liên quan đến việc công ty AI Anthropic mua sách với số lượng lớn cũng gợi lại mô hình tương tự. Những tài sản trí tuệ có giá trị đang đứng trước nguy cơ bị khai thác trong bối cảnh pháp luật bản quyền Hàn Quốc còn những bất cập, một bộ phận ngành xuất bản chạy theo lợi ích trước mắt và các cơ quan quản lý chưa dành sự quan tâm tương xứng.

Theo thông tin được đề cập, lượng sách đã được đưa ra ngoài thông qua nhà bán buôn Woongjin Book Centre lên tới khoảng 160 tấn. Khối lượng này ước tính tương đương 410.000 cuốn sách, gần bằng việc mua một bản của mỗi đầu sách mới được xuất bản tại Hàn Quốc trong vòng sáu đến bảy năm qua.

Đáng chú ý hơn, ngành xuất bản dường như đang ở thế yếu trước nguy cơ tài sản trí tuệ bị khai thác trên quy mô lớn. Theo các nguồn tin trong ngành, việc đòi bồi thường sẽ không dễ dàng, bất kể Anthropic sử dụng 410.000 cuốn sách nói trên theo cách nào.

Tương tự pháp luật Mỹ, luật bản quyền Hàn Quốc có quy định về “sử dụng hợp lý” (fair use). Theo cách hiểu được nêu trong cuộc tranh luận này, nếu sách được mua hợp pháp với giá đầy đủ và chỉ được sử dụng để huấn luyện AI, việc sử dụng đó có thể không bị coi là vấn đề.

Tuy nhiên, ranh giới giữa mục đích huấn luyện và khai thác thương mại vẫn là một câu hỏi khó. Làm thế nào để xác định sau khi sự việc xảy ra rằng sách chỉ được dùng để huấn luyện AI, hay đã được khai thác theo cách có thể gây tổn hại cho thị trường xuất bản hiện hữu? Sự mơ hồ của tiêu chí này khiến việc xác định trách nhiệm và yêu cầu bồi thường trở nên phức tạp.

Trước tình hình đó, Hiệp hội các nhà xuất bản Hàn Quốc, tổ chức đại diện cho các doanh nghiệp xuất bản, đã công bố lời kêu gọi mang tên “Lời thỉnh cầu gửi Đại Hàn Dân Quốc”, nhằm thu hút sự chú ý của Chính phủ và Quốc hội. Hiệp hội đồng thời tổ chức thu thập chữ ký ủng hộ.

Trong số các yêu cầu được đưa ra có việc buộc các công ty AI công khai nguồn dữ liệu sử dụng để huấn luyện mô hình và bảo đảm cơ chế bồi thường công bằng. Tính đến chiều thứ Ba, chiến dịch đã nhận được chữ ký của 216 tổ chức và 607 cá nhân.

Dù vậy, sự tham gia của các nhà xuất bản lớn vẫn còn hạn chế. Theo nội dung bài viết, một số lượng đáng kể các nhà xuất bản sách lớn vẫn chưa xuất hiện trong danh sách ủng hộ, trong khi ngành xuất bản khó có thể bảo vệ đầy đủ quyền và lợi ích của mình nếu thiếu sự đoàn kết.

Vụ việc đặt ra câu hỏi lớn đối với ngành xuất bản Hàn Quốc: làm thế nào để bảo vệ tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên AI, khi việc mua sách hợp pháp chưa đồng nghĩa với sự thống nhất về quyền sử dụng nội dung cho mục đích huấn luyện công nghệ. Trong bối cảnh đó, minh bạch dữ liệu, cơ chế bồi thường và sự phối hợp giữa các nhà xuất bản đang trở thành những vấn đề cần được quan tâm.