Sinh viên với trách nhiệm tiếp nhận và chia sẻ thông tin tiêu dùng

Không để thông tin thiếu kiểm chứng dẫn dắt

Mỗi ngày, mạng xã hội cung cấp cho sinh viên lượng thông tin khổng lồ về sản phẩm, dịch vụ và xu hướng tiêu dùng. Từ video đánh giá mỹ phẩm, bài đăng giới thiệu đồ công nghệ đến những lời cảnh báo về hàng giả, hàng kém chất lượng, các thông tin này có thể nhanh chóng thu hút sự chú ý và tác động đến lựa chọn của người xem.

Tuy nhiên, không phải nội dung nào được chia sẻ rộng rãi cũng phản ánh đúng chất lượng sản phẩm. Một video có nhiều lượt xem, một bài đăng nhận hàng nghìn lượt tương tác hay một tài khoản có đông người theo dõi chưa đủ để khẳng định thông tin là chính xác. Đằng sau những lời giới thiệu hấp dẫn có thể là quảng cáo thương mại, nội dung được tài trợ hoặc đánh giá dựa trên trải nghiệm cá nhân, chưa được kiểm chứng đầy đủ.

Đáng chú ý, ranh giới giữa chia sẻ trải nghiệm và quảng cáo đôi khi không rõ ràng. Người xem có thể bắt gặp những lời giới thiệu như “sản phẩm tốt nhất”, “hiệu quả tức thì” hay “giá rẻ nhất thị trường” nhưng không có căn cứ cụ thể. Nếu tiếp nhận thông tin một chiều, sinh viên dễ hình thành kỳ vọng sai lệch, đưa ra quyết định mua hàng thiếu cân nhắc hoặc tiếp tục lan truyền những nhận định chưa chính xác.

Không chỉ ảnh hưởng đến người mua, thông tin thiếu kiểm chứng còn có thể tác động đến uy tín của tổ chức, cá nhân kinh doanh. Một bài đăng phản ánh sai sự thật về chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ, dù xuất phát từ sự hiểu nhầm, vẫn có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và quyền lợi của các bên liên quan. Ngược lại, việc chia sẻ những lời quảng cáo không đúng bản chất cũng có thể khiến người tiêu dùng khác hiểu nhầm, bỏ qua các dấu hiệu rủi ro.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, Đỗ Mai Anh - sinh viên Trường Đại học Mỏ - Địa chất chia sẻ: “Khi tìm hiểu một sản phẩm, em thường xem ảnh, video đánh giá và đọc bình luận của những người đã mua trước đó. Nhưng có lúc cùng một sản phẩm lại có những nhận xét trái ngược nhau. Vì vậy, em nghĩ không nên chỉ dựa vào một video hay một vài bình luận để quyết định, mà cần xem thêm thông tin từ những nguồn khác nữa trước khi quyết định mua”.

Thực tế này cho thấy, sinh viên không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn tham gia vào quá trình tạo lập và lan truyền thông tin tiêu dùng. Một lượt chia sẻ có thể giúp cảnh báo cộng đồng về sản phẩm có dấu hiệu bất thường, nhưng cũng có thể khiến thông tin sai lệch lan rộng nếu người đăng không kiểm tra nguồn gốc và nội dung.

Để đánh giá thông tin tiêu dùng, sinh viên cần quan tâm đến nguồn đăng tải, thời điểm công bố, bằng chứng đi kèm và tính nhất quán giữa các nguồn. Với những nội dung liên quan đến chất lượng, công dụng, xuất xứ hoặc mức độ an toàn của sản phẩm, cần đối chiếu thông tin từ đơn vị sản xuất, nhà bán hàng có trách nhiệm, cơ quan chức năng và các nguồn đáng tin cậy khác. Đối với quảng cáo có dấu hiệu bất thường, người tiếp nhận nên thận trọng trước khi tin tưởng hoặc chia sẻ.

Chia sẻ có trách nhiệm, bảo vệ quyền lợi cộng đồng

Trách nhiệm của sinh viên không dừng ở việc chọn lọc thông tin trước khi tiếp nhận mà còn thể hiện trong cách bình luận, đánh giá và chia sẻ trải nghiệm tiêu dùng. Khi phát hiện sản phẩm có vấn đề, người tiêu dùng hoàn toàn có thể lên tiếng để cảnh báo cộng đồng. Tuy nhiên, phản ánh cần dựa trên trải nghiệm thực tế, thông tin có căn cứ và cách diễn đạt khách quan.

Chẳng hạn, khi nhận hàng không đúng mô tả, sinh viên nên lưu lại hình ảnh sản phẩm, thông tin đơn hàng, nội dung quảng cáo và trao đổi với người bán. Nếu đăng tải phản ánh lên mạng xã hội, cần phân biệt rõ điều bản thân trực tiếp trải nghiệm với những thông tin nghe kể hoặc chưa được xác minh. Việc mô tả cụ thể sự việc sẽ có giá trị tham khảo hơn những kết luận mang tính quy chụp.

Trần Hoàng Đạt, sinh viên Trường Đại học Thương mại chia sẻ: “Nếu mua phải sản phẩm có vấn đề, em muốn chia sẻ để người khác chú ý hơn. Nhưng em nghĩ cần có hình ảnh, hóa đơn hoặc thông tin trao đổi làm căn cứ, đồng thời trình bày đúng những gì mình gặp phải. Nếu chưa rõ nguyên nhân, em sẽ tìm cách liên hệ với người bán hoặc phản ánh qua kênh phù hợp trước khi đưa ra kết luận”.

Một vấn đề khác cần được lưu ý là bảo vệ dữ liệu cá nhân khi đăng tải thông tin tiêu dùng. Trong quá trình phản ánh, sinh viên có thể vô tình công khai số điện thoại, địa chỉ, mã đơn hàng, thông tin thanh toán hoặc dữ liệu của người khác. Vì vậy, trước khi đăng hình ảnh, video hay ảnh chụp màn hình cuộc trao đổi, cần kiểm tra và che những thông tin riêng tư không cần thiết. Việc bảo vệ quyền lợi của bản thân không nên dẫn đến nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư của người khác.

Bên cạnh đó, trách nhiệm chia sẻ còn nằm ở việc chủ động đính chính khi phát hiện thông tin mình đăng tải chưa chính xác. Nếu một nhận định ban đầu xuất phát từ hiểu nhầm, người đăng nên cập nhật diễn biến mới, bổ sung kết quả xử lý hoặc gỡ bỏ nội dung sai lệch khi cần thiết. Sự chủ động này góp phần hạn chế hậu quả của thông tin không chính xác và thể hiện thái độ tôn trọng cộng đồng.

Để hình thành thói quen tiếp nhận, chia sẻ thông tin tiêu dùng có trách nhiệm, nhà trường, tổ chức Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên có thể tăng cường hướng dẫn kỹ năng kiểm chứng thông tin trên môi trường số. Những hoạt động như phân tích tình huống quảng cáo gây hiểu nhầm, thực hành kiểm tra nguồn tin, nhận diện đánh giá thiếu khách quan hoặc xây dựng nội dung truyền thông tiêu dùng an toàn sẽ giúp sinh viên vận dụng kiến thức vào thực tế.

Trong môi trường số, người tiêu dùng vừa tiếp nhận vừa tham gia lan truyền thông tin. Vì vậy, tiêu dùng có trách nhiệm không chỉ là lựa chọn sản phẩm phù hợp mà còn là cách mỗi người ứng xử với thông tin liên quan đến hàng hóa, dịch vụ. Với sinh viên, hình thành thói quen kiểm chứng và chia sẻ có trách nhiệm sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi bản thân, hạn chế thông tin sai lệch và thúc đẩy văn hóa tiêu dùng minh bạch, văn minh.