Vốn tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng tăng 42%, Bộ Xây dựng nêu loạt nguyên nhân

Sau điều chỉnh, sơ bộ tổng mức đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng tăng từ khoảng 203.000 tỷ đồng lên 289.000 tỷ đồng. Bộ Xây dựng cho biết nguyên nhân đến từ việc mở rộng phạm vi, thay đổi quy mô đầu tư và cập nhật các yếu tố kỹ thuật, chính sách.

Quốc hội ngày 12/8 thảo luận tại hội trường về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Điểm đáng chú ý nhất là tổng mức đầu tư sơ bộ sau điều chỉnh tăng thêm 86.108 tỷ đồng, tương đương 42,4% so với mức được Quốc hội phê duyệt trước đó.

Theo phương án mới, tổng mức đầu tư dự án khoảng 289.000 tỷ đồng. Trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn khoảng 224.600 tỷ đồng, trong khi kế hoạch đầu tư công trung hạn hiện mới bố trí khoảng 148.500 tỷ đồng.

Mức tăng vốn lớn khiến câu chuyện tài chính của dự án không chỉ dừng ở việc cân đối đủ nguồn lực để xây dựng. Đại biểu Tạ Thị Yên cho rằng ngay từ bước nghiên cứu khả thi cần tính toán cả vòng đời dự án, từ doanh thu, chi phí vận hành, bảo trì đến nghĩa vụ trả nợ và các kịch bản khi sản lượng vận tải thấp hơn dự báo.

Theo đại biểu, nếu những khoản chi phí này chưa được lượng hóa đầy đủ ngay từ đầu, phần thiếu hụt trong quá trình khai thác vẫn có thể trở thành áp lực đối với ngân sách nhà nước. Vì vậy, tính khả thi của một dự án hạ tầng quy mô lớn cần được nhìn trên cả giai đoạn đầu tư lẫn nhiều năm vận hành sau đó.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng lưu ý tổng mức đầu tư tăng 86.108 tỷ đồng là mức điều chỉnh rất lớn so với quyết định ban đầu. Ông cho rằng việc Bộ Xây dựng giải trình nguyên nhân là cần thiết, nhưng cần đi thêm một bước là xác định rõ phần chi phí phát sinh do nguyên nhân chủ quan và thiết lập cơ chế kiểm soát đủ chặt trong quá trình triển khai.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết việc điều chỉnh xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Trong đó, cơ quan quản lý thừa nhận quá trình nghiên cứu ban đầu chưa lường hết các vấn đề của một dự án có quy mô lớn và công nghệ mới lần đầu được áp dụng tại Việt Nam.

Một yếu tố khác là bối cảnh quy hoạch và tổ chức không gian phát triển có nhiều thay đổi, trong đó có chủ trương thúc đẩy tăng trưởng cao, sắp xếp địa giới hành chính và điều chỉnh các quy hoạch quốc gia. Những thay đổi này kéo theo yêu cầu phải cập nhật lại phạm vi và phương án đầu tư của dự án.

Trong nhóm nguyên nhân khách quan, đáng chú ý nhất là việc bổ sung đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm dài khoảng 8,4km, với kinh phí hơn 21.605 tỷ đồng. Đây là phần vốn phát sinh đáng kể so với phương án ban đầu, đồng thời mở rộng phạm vi kết nối của tuyến đường sắt với mạng lưới hiện hữu.

Bên cạnh đó, đoạn Hà Nội - Hải Phòng được điều chỉnh theo hướng đầu tư đường đôi ngay thay vì phân kỳ đường đơn. Riêng thay đổi này làm chi phí đầu tư tăng khoảng 22.814 tỷ đồng, trong khi các yếu tố về cơ chế, chính sách, tỷ giá, phương tiện và giá vật liệu cũng tác động đến tổng mức đầu tư.

Theo tờ trình của Chính phủ, dự án sau điều chỉnh có điểm đầu tại vị trí nối ray qua biên giới ở tỉnh Lào Cai và điểm cuối tại ga Nam Hải Phòng. Tuyến chính dài khoảng 362,9km, cùng các tuyến nhánh dài khoảng 62,9km, đi qua 6 tỉnh, thành phố gồm Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.

Phạm vi mở rộng cũng đi kèm thay đổi về quy mô kỹ thuật. Dự án dự kiến sử dụng khổ đường 1.435mm, vận chuyển cả hành khách và hàng hóa; tốc độ thiết kế đạt 160km/h trên một số đoạn, 120km/h ở tuyến chính qua khu vực đầu mối Hà Nội và 80km/h trên các đoạn còn lại.

Tuyến chính và đoạn Yên Viên - Gia Lâm dự kiến sử dụng công nghệ đường sắt chạy trên ray, điện khí hóa. Các tuyến nhánh kết nối cảng biển sử dụng đầu máy diesel và được định hướng chuyển đổi sang năng lượng sạch trong tương lai.

Một trong những thay đổi quan trọng khác là dự án bổ sung hai nhánh kết nối các tuyến đường sắt hiện hữu vào các ga trên tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Sau điều chỉnh, nhu cầu sử dụng đất sơ bộ của toàn dự án khoảng 2.075,4ha.

Như vậy, phần vốn tăng thêm không chỉ đến từ biến động chi phí mà còn phản ánh việc dự án đã được mở rộng cả về phạm vi kết nối, năng lực vận tải và tiêu chuẩn kỹ thuật. Riêng hai nội dung bổ sung tuyến Yên Viên - Gia Lâm và đầu tư đường đôi Hà Nội - Hải Phòng đã chiếm hơn 44.000 tỷ đồng trong phần vốn tăng thêm.

Với tổng vốn mới lên tới 289.000 tỷ đồng, bài toán đặt ra không chỉ là hoàn thành dự án đúng tiến độ mà còn phải kiểm soát chặt chi phí trong quá trình triển khai. Những yêu cầu về nguồn vốn, hiệu quả khai thác, chi phí vận hành và nghĩa vụ tài chính sau đầu tư vì thế trở thành phần không thể tách rời trong việc đánh giá hiệu quả của tuyến đường sắt quy mô lớn này.