TS. Cấn Văn Lực: Tăng trưởng cần cách tiếp cận dài hạn đến 2100

Tăng trưởng kinh tế không thể được nhìn như một mục tiêu ngắn hạn theo từng năm, mà cần được đặt trong một chiến lược dài hạn kéo dài đến 2040, 2090, thậm chí 2100. TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn Tài chính – Tiền tệ Quốc gia, cho rằng tư duy “chạy theo chỉ tiêu năm” đang tạo áp lực lớn lên điều hành và cần được thay thế bằng cách tiếp cận linh hoạt hơn.

Theo ông, thay vì đặt nặng mục tiêu tăng trưởng 10% mỗi năm, Việt Nam nên hướng tới mức bình quân 10% trong chu kỳ 5 năm. Cách tiếp cận này giúp giảm áp lực chính sách trong ngắn hạn, đồng thời tạo dư địa cho các cải cách dài hạn phát huy hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh môi trường bên ngoài ngày càng biến động.

Kịch bản năm 2026 đang chịu nhiều sức ép khi xuất khẩu và dòng vốn FDI có thể cùng giảm khoảng 1%, trong khi lạm phát dự kiến lên mức 4,5%. Những yếu tố này có thể kéo giảm tăng trưởng từ 0,6–0,8 điểm %, khiến mục tiêu 10% trở nên thách thức và thực tế có thể chỉ đạt khoảng 9,3%.

Tuy nhiên, theo TS. Cấn Văn Lực, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc đạt đúng một con số, mà là khả năng duy trì quỹ đạo tăng trưởng cao một cách bền vững. Điều này đòi hỏi nền kinh tế phải chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng mới, thay vì phụ thuộc vào các động lực truyền thống.

Ông đề xuất mô hình “hai trục động lực”, trong đó “3i” – đầu tư, công nghệ và đổi mới sáng tạo – đóng vai trò mở rộng không gian tăng trưởng, còn “kiềng ba chân” gồm lao động, vốn và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) quyết định độ bền của nền kinh tế.

Dữ liệu cho thấy năng suất lao động của Việt Nam hiện chỉ tăng hơn 5%, thấp hơn yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, trong khi kinh tế số và chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng kỳ vọng. Đây là những điểm nghẽn cần được xử lý nếu muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn.

Ở góc độ chính sách, cải cách thể chế được xem là “đòn bẩy” quan trọng, có thể đóng góp thêm khoảng 1 điểm % tăng trưởng. Cùng với đó, phát triển các đầu tàu kinh tế, tăng cường liên kết vùng và thúc đẩy chuyển đổi số có thể giúp nền kinh tế được “tiếp lực” thêm 2–3 điểm % trong trung hạn.

Bên cạnh các động lực tăng trưởng, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh vai trò của bốn yếu tố “an ninh” gồm lương thực, năng lượng, chuỗi cung ứng và an ninh dữ liệu. Đây là nền tảng để đảm bảo tăng trưởng không bị gián đoạn trước các cú sốc bên ngoài.

Đáng chú ý, việc duy trì mặt bằng lãi suất ổn định được xem là điều kiện quan trọng để hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng. Đồng thời, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn thông qua việc giảm hệ số ICOR từ khoảng 5 xuống 4 được coi là một mục tiêu then chốt.

Theo ông, bài toán tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn tới không chỉ là mở rộng quy mô, mà là nâng cao chất lượng và tính bền vững. Và để đạt được điều đó, điều quan trọng nhất là thay đổi tư duy từ ngắn hạn sang dài hạn, từ mục tiêu đơn lẻ sang chiến lược tổng thể.