Quỹ bình ổn sắp cạn: Thủ tướng đồng ý ứng ngân sách

Tại cuộc họp ngày 20/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đồng ý về chủ trương ứng ngân sách nhà nước từ nguồn tăng thu năm 2025 để bổ sung cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu, trong bối cảnh công cụ này đang bị bào mòn nhanh chóng bởi đà tăng của giá nhiên liệu.

Theo người đứng đầu Chính phủ, mục tiêu ưu tiên là không để xảy ra tình trạng thiếu hụt xăng dầu hay đứt gãy chuỗi cung ứng, đồng thời hạn chế tác động tiêu cực tới điều hành kinh tế vĩ mô. Việc chuẩn bị nguồn lực ngân sách được xem là phương án dự phòng, trong trường hợp khủng hoảng năng lượng kéo dài và quỹ bình ổn không còn đủ dư địa can thiệp.

Dữ liệu từ Bộ Công Thương cho thấy, chỉ trong hơn nửa tháng kể từ khi căng thẳng Trung Đông leo thang, cơ quan điều hành đã sử dụng Quỹ bình ổn tới 6 lần, với tổng số tiền chi ra hơn 3.060 tỷ đồng. Quy mô quỹ hiện chỉ còn khoảng 2.600 tỷ đồng – tương đương chưa đầy một tháng “chịu đựng” nếu tiếp tục duy trì mức chi 3.000–5.000 đồng/lít như hiện tại. Nói cách khác, công cụ từng bị “đóng băng” hơn hai năm nay đang nhanh chóng trở lại vai trò trung tâm, nhưng đồng thời cũng lộ rõ giới hạn khi đối mặt với cú sốc giá kéo dài.

Diễn biến giá trong nước phản ánh rõ áp lực này. Sau kỳ điều hành ngày 19/3, giá xăng RON 95-III đã lên 30.690 đồng/lít, trong khi dầu diesel đạt 33.420 đồng/lít. So với cuối tháng 2 – trước khi xung đột bùng phát – mức giá này đã tăng lần lượt khoảng 52% và 73%, đưa thị trường quay trở lại vùng nhạy cảm từng xuất hiện trong giai đoạn khủng hoảng năng lượng năm 2022.

Trước tốc độ biến động của giá thế giới, cơ chế điều hành cũng được điều chỉnh linh hoạt hơn. Với Nghị quyết 36, cơ quan quản lý được phép rút ngắn chu kỳ điều chỉnh, không cần chờ đủ 7 ngày nếu giá cơ sở biến động từ 7% trở lên. Điều này cho thấy chính sách đang chuyển từ trạng thái “điều tiết theo chu kỳ” sang “phản ứng theo thị trường”.

Tuy nhiên, việc tăng tần suất điều hành và xả quỹ chỉ giúp làm chậm đà tăng giá, thay vì đảo chiều xu hướng. Trong bối cảnh đó, phương án ứng ngân sách cho Quỹ bình ổn phản ánh một bước đi mạnh hơn: sử dụng nguồn lực tài khóa để kéo giãn áp lực giá trong ngắn hạn.

Thủ tướng giao Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc phụ trách các vấn đề liên quan ngân sách, thuế và phí, đồng thời giao Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn điều hành thị trường xăng dầu. Điều này cho thấy bài toán xăng dầu hiện không còn là vấn đề riêng của một bộ ngành, mà đã trở thành một biến số vĩ mô cần phối hợp đa chính sách.

Ở góc độ chuyên gia, nhiều ý kiến cho rằng dư địa điều hành không còn nhiều nếu chỉ dựa vào Quỹ bình ổn. Khi giá thế giới duy trì ở mức cao, việc xem xét điều chỉnh thuế, phí có thể là công cụ bổ trợ cần thiết để giảm áp lực chi phí cho người dân và doanh nghiệp.

Nhìn rộng hơn, diễn biến hiện tại cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý: Quỹ bình ổn – vốn được thiết kế như công cụ “đệm” – đang dần chạm giới hạn, buộc Nhà nước phải cân nhắc sử dụng nguồn lực ngân sách. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là có nên can thiệp hay không, mà là can thiệp bằng công cụ nào để vừa giữ ổn định thị trường, vừa không tạo ra những méo mó dài hạn cho nền kinh tế.