Nóng: Bộ Tài chính đề xuất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa dùng tài sản số vay ngân hàng

Cụ thể, Bộ Tài chính đang đề xuất một thay đổi rất lớn với hệ thống tín dụng Việt Nam: cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa dùng cả tài sản số, tài sản ảo, dữ liệu, phần mềm hay quyền sở hữu trí tuệ để vay vốn ngân hàng thay vì phụ thuộc chủ yếu vào bất động sản như hiện nay.

Đề xuất được đưa vào dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang lấy ý kiến. Theo đó, ngoài tài sản hữu hình truyền thống, doanh nghiệp có thể dùng quyền tài sản, tài sản hình thành trong tương lai, thương hiệu, thuật toán, dữ liệu khách hàng hay tài sản số làm cơ sở tiếp cận tín dụng.

Điều đáng chú ý là đây không đơn thuần là sửa một quy định kỹ thuật về cho vay. Bộ Tài chính đang phát đi tín hiệu muốn thay đổi cách dòng vốn vận hành trong nền kinh tế — từ mô hình “cho vay dựa trên đất” sang mô hình đánh giá năng lực doanh nghiệp, dòng tiền và tài sản công nghệ.

Hiện nay, bất động sản vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo trong danh mục tài sản thế chấp của hệ thống ngân hàng. Điều đó khiến phần lớn doanh nghiệp công nghệ, startup hay doanh nghiệp đổi mới sáng tạo gặp khó trong tiếp cận vốn dù sở hữu lượng lớn tài sản giá trị nằm ở dữ liệu, phần mềm, nền tảng số hay thương hiệu.

Theo Bộ Tài chính, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp cả nước nhưng mới tiếp cận khoảng 19-20% tổng dư nợ tín dụng, tương đương khoảng 3,8 triệu tỷ đồng tính tới cuối tháng 4/2026. Nguyên nhân lớn nhất là thiếu tài sản đảm bảo phù hợp với tiêu chuẩn tín dụng truyền thống.

Nếu dự thảo được thông qua, đây có thể là lần đầu tiên nhiều loại tài sản vô hình tại Việt Nam được “tiền hóa” thực sự trong hệ thống ngân hàng. Dữ liệu khách hàng, phần mềm, thuật toán AI hay nền tảng công nghệ khi đó không chỉ còn là tài sản vận hành, mà có thể trở thành công cụ huy động vốn.

Đây được xem là thay đổi đặc biệt quan trọng với hệ sinh thái startup công nghệ. Suốt nhiều năm qua, phần lớn startup Việt Nam phụ thuộc vào vốn quỹ đầu tư do khó tiếp cận tín dụng ngân hàng vì không có tài sản thế chấp. Nếu cơ chế mới mở ra, cấu trúc dòng vốn cho khu vực công nghệ có thể thay đổi đáng kể.

Không chỉ mở rộng loại tài sản đảm bảo, dự thảo còn khuyến khích các tổ chức tín dụng cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, dòng tiền hoặc phương án kinh doanh thay vì phụ thuộc quá lớn vào tài sản thế chấp. Đây là mô hình đã phổ biến tại nhiều nền kinh tế phát triển nhưng vẫn còn khá mới tại Việt Nam.

Bộ Tài chính cho biết nhiều quốc gia như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Malaysia đã xây dựng khung pháp lý riêng để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và coi đây là “xương sống” của nền kinh tế.

Tuy nhiên, bài toán lớn nhất vẫn nằm ở quản trị rủi ro. Việc định giá bất động sản vốn đã phức tạp, trong khi định giá dữ liệu, tài sản số hay tài sản ảo còn khó hơn rất nhiều. Điều đó đồng nghĩa nếu muốn mở rộng tín dụng sang nền kinh tế số, hệ thống ngân hàng Việt Nam sẽ phải thay đổi không chỉ cách cho vay, mà cả cách đánh giá giá trị tài sản trong tương lai.