Những yếu tố tác động đến nhu cầu mua USD

Hoạt động mua USD phục vụ nhiều nghĩa vụ thanh toán của doanh nghiệp và người dân. Tiền hàng nhập khẩu, nợ vay đến hạn, lợi nhuận chuyển cho nhà đầu tư nước ngoài hay học phí du học đều có thể phát sinh nhu cầu chuyển đổi từ VND sang USD.

Quy mô mua phụ thuộc vào đồng tiền thanh toán, nguồn ngoại tệ sẵn có và thời hạn thực hiện từng nghĩa vụ. Trong khi nhập khẩu tạo nhu cầu ngoại tệ phục vụ sản xuất, các khoản trả nợ và chuyển lợi nhuận có lịch thanh toán riêng. Sự tập trung của các khoản chi trong cùng thời điểm có thể làm gia tăng sức ép lên tỷ giá khi nguồn cung chưa đáp ứng kịp.

Nhập khẩu và trả nợ tạo nhu cầu thanh toán thường xuyên

Theo báo cáo của Cục Thống kê công bố ngày 3/11, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa 10 tháng năm 2026 sơ bộ đạt 511,31 tỷ USD, tăng 37,4% so với cùng kỳ. Tư liệu sản xuất chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Xuất khẩu cùng kỳ đạt 499,24 tỷ USD; cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 12,07 tỷ USD.

Với tỷ trọng lớn của tư liệu sản xuất, nhu cầu ngoại tệ phục vụ nhập khẩu gắn với việc mua nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị. Các hợp đồng thanh toán bằng USD yêu cầu doanh nghiệp bố trí nguồn tiền tương ứng theo tiến độ đã thỏa thuận.

Đối với doanh nghiệp thu tiền bán hàng bằng VND, nghĩa vụ thanh toán bằng USD phát sinh nhu cầu chuyển đổi ngoại tệ. Doanh nghiệp có doanh thu xuất khẩu bằng USD có thể sử dụng nguồn thu này để thanh toán tiền nguyên liệu, giảm lượng ngoại tệ phải mua bổ sung.

Khả năng tự cân đối còn phụ thuộc tiến độ thu tiền. Khoản phải thu bằng USD chưa đến hạn trong khi tiền hàng nhập khẩu phải thanh toán có thể khiến doanh nghiệp phải mua ngoại tệ để bảo đảm nghĩa vụ với đối tác. Áp lực mua vì thế phụ thuộc cả chênh lệch thời điểm thu – chi, bên cạnh quy mô giao dịch.

Nghĩa vụ trả nợ nước ngoài cũng phát sinh nhu cầu ngoại tệ độc lập với hoạt động nhập khẩu trong kỳ. Khoản vay được giải ngân từ các năm trước tiếp tục tạo các khoản thanh toán gốc, lãi và phí theo lịch hợp đồng.

Điều 33 của văn bản được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 23/VBHN-NHNN ngày 20/1/2026 quy định bên đi vay mua ngoại tệ tại tổ chức tín dụng được phép để thực hiện nghĩa vụ trả nợ nước ngoài, trên cơ sở xuất trình chứng từ chứng minh nhu cầu thanh toán hợp pháp.

Với nghĩa vụ bằng USD, phần nợ đến hạn vượt nguồn USD có thể sử dụng sẽ tạo nhu cầu mua bổ sung. Do đó, tổng dư nợ ngoại tệ và nhu cầu mua ngoại tệ trả nợ là hai chỉ tiêu khác nhau. Áp lực tại từng thời điểm phụ thuộc vào lịch trả nợ và khả năng bố trí nguồn tiền của bên vay.

Chuyển lợi nhuận và chi tiêu ở nước ngoài bổ sung nguồn cầu

Hoạt động chuyển lợi nhuận của nhà đầu tư nước ngoài là một nguồn phát sinh nhu cầu ngoại tệ. Trường hợp lợi nhuận được chia bằng VND và chuyển ra nước ngoài bằng USD, nhà đầu tư phải chuyển đổi sang USD nếu chưa có đủ nguồn tiền này.

Theo Thông tư 186/2010/TT-BTC, nhà đầu tư nước ngoài được chuyển lợi nhuận hằng năm từ hoạt động đầu tư trực tiếp khi kết thúc năm tài chính, sau khi doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ tài chính, nộp báo cáo tài chính đã kiểm toán và tờ khai quyết toán thuế theo quy định.

Nhu cầu mua ngoại tệ chỉ phát sinh đối với phần lợi nhuận thực hiện chuyển đổi. Phần được giữ lại để tái đầu tư hoặc chưa chuyển ra nước ngoài chưa tạo giao dịch mua USD. Bởi vậy, lợi nhuận được công bố của doanh nghiệp có vốn nước ngoài chưa phản ánh lượng ngoại tệ sẽ được mua trong kỳ.

Ở khu vực dân cư, học tập, chữa bệnh, công tác, du lịch và trợ cấp thân nhân là những mục đích sử dụng ngoại tệ được quy định trong hoạt động chuyển tiền ra nước ngoài. Thông tư 20/2022/TT-NHNN xác định nguồn tiền gồm ngoại tệ tự có và ngoại tệ mua tại ngân hàng được phép. Mức mua, chuyển phục vụ học tập, chữa bệnh căn cứ vào thông báo chi phí của phía nước ngoài và các quy định liên quan.

Nhu cầu mua USD trong nhóm này phụ thuộc đồng tiền sử dụng và nguồn tiền của người thanh toán. Các khoản chi bằng EUR, JPY hoặc ngoại tệ khác tạo nhu cầu đối với những đồng tiền tương ứng. Việc chuyển tiền từ số dư USD sẵn có cũng khác với giao dịch dùng VND để mua USD mới.

Các dòng thanh toán trên có thời hạn và tiến độ khác nhau. Nhu cầu mua USD có thể tập trung khi tiền hàng, nợ vay và các khoản chuyển tiền cùng đến hạn. Nếu lượng USD bán ra chưa đáp ứng kịp, sự mất cân đối ngắn hạn có thể gây sức ép tăng tỷ giá.

Riêng trong thương mại, thời điểm ghi nhận hàng hóa và thanh toán có thể chênh lệch do điều khoản ứng trước, trả chậm hoặc thanh toán nhiều đợt. Tác động lên tỷ giá hình thành từ tương quan giữa lượng USD cần mua và lượng USD được cung ứng tại thời điểm giao dịch, thay vì chỉ từ mức tăng nhập khẩu hay quy mô nợ vay.