Nhiều nhà máy ASEAN bắt đầu đóng cửa vì chi phí tăng sốc

Trong khi xuất khẩu điện tử tiếp tục tăng trưởng mạnh nhờ làn sóng AI và nhu cầu thiết bị công nghệ toàn cầu, nhiều ngành sản xuất truyền thống tại Đông Nam Á lại đang đối mặt áp lực ngày càng lớn từ giá năng lượng, logistics và nguyên liệu đầu vào. Điều này khiến bức tranh sản xuất của ASEAN bắt đầu xuất hiện sự phân hóa rõ nét hơn phía sau các con số tăng trưởng tích cực.

Theo dữ liệu PMI của S&P Global, tâm lý sản xuất tại ASEAN trong tháng 4 vẫn duy trì trên ngưỡng mở rộng, nhưng đã giảm xuống mức thấp nhất trong 9 tháng. Các chuyên gia cho rằng dữ liệu tổng thể hiện chưa phản ánh đầy đủ áp lực mà nhiều ngành sản xuất đang phải đối mặt sau khi xung đột Trung Đông làm chi phí năng lượng và chuỗi cung ứng leo thang mạnh.

Tại Malaysia, ông Firdaos Rosli, Chuyên gia kinh tế trưởng của AmBank, cho biết xuất khẩu tháng 4 của nước này vẫn tăng trưởng hai con số nhờ nhóm điện tử. Tuy nhiên, phía sau đà phục hồi đó là sự suy yếu rõ rệt của nhiều ngành khác như logistics, xây dựng và sản xuất phụ trợ.

Điều đáng chú ý là khó khăn hiện bắt đầu xuất hiện ở cấp độ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tại Muar – trung tâm sản xuất đồ gỗ lớn nhất Malaysia – hơn 100 nhà máy nội thất đã phải đóng cửa trong những tháng gần đây. Ông Jeffrey Eng, chủ sở hữu TKL Furniture, cho biết nhiều doanh nghiệp lâu năm hiện không còn đủ sức chịu đựng chi phí vận hành tăng mạnh và nhu cầu suy yếu.

Áp lực cũng lan rộng sang Philippines khi ngành sản xuất nước này cắt giảm khoảng 217.000 việc làm chỉ riêng trong tháng 3, tương đương 5,8% lao động toàn ngành. Theo ông Miguel Chanco, Chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách các thị trường mới nổi châu Á tại Pantheon Macroeconomics, các nhà sản xuất Philippines đang chịu tác động kép từ chi phí năng lượng tăng cao và nhu cầu xuất khẩu yếu hơn.

Khác với Malaysia hay Việt Nam, Philippines hiện không được hưởng lợi nhiều từ chu kỳ tăng trưởng xuất khẩu điện tử và AI. Điều này khiến nền sản xuất nước này trở nên dễ tổn thương hơn khi giá năng lượng và chi phí logistics tăng mạnh sau xung đột Trung Đông.

Tại Việt Nam, sự phân hóa tương tự cũng bắt đầu xuất hiện. Trong khi điện tử tiếp tục là động lực lớn của xuất khẩu, nhiều ngành sản xuất truyền thống như da giày đang chịu áp lực lớn vì chi phí logistics tăng khoảng 15% và giá nguyên liệu liên quan dầu mỏ tăng tới 30%. Khó khăn nằm ở chỗ phần lớn hợp đồng xuất khẩu đã được ký trước với giá cố định, khiến doanh nghiệp gần như phải tự hấp thụ toàn bộ phần chi phí tăng thêm.

Ông Andrew Harker, Giám đốc kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, cho rằng dù sản lượng sản xuất tại Việt Nam vẫn tăng nhưng tốc độ mở rộng đã chậm lại đáng kể. Đáng chú ý, số lượng đơn hàng mới đang bắt đầu suy giảm, báo hiệu rủi ro giảm tốc sản xuất trong các tháng tới nếu nhu cầu toàn cầu tiếp tục yếu đi.

Indonesia cũng đối mặt tình trạng tương tự khi giá dầu naphtha tăng mạnh gây áp lực lớn lên ngành nhựa và hóa chất. Theo Hiệp hội Người sử dụng lao động Indonesia, có tới 10 trong số 16 ngành sản xuất tăng trưởng chậm hơn đáng kể so với mức tăng GDP chung của nền kinh tế trong quý I/2026.

Điều này cho thấy ASEAN đang bước vào một giai đoạn sản xuất “hai tốc độ” rõ nét hơn. Một bên là nhóm điện tử và công nghệ tiếp tục hưởng lợi từ chu kỳ AI toàn cầu, trong khi phần lớn các ngành sản xuất truyền thống đang chịu áp lực lớn từ chi phí năng lượng, logistics và nguyên liệu đầu vào. Nếu xung đột Trung Đông kéo dài và nguồn cung toàn cầu tiếp tục căng thẳng, khoảng cách phân hóa này có thể còn lớn hơn trong nửa cuối năm 2026.