Mỹ chính thức dựng lại "hàng rào thuế quan", áp thuế 10-12,5% với hơn 60 nền kinh tế

Mỹ chính thức khởi động một chương mới trong chính sách thương mại khi bắt đầu áp thuế nhập khẩu từ 10% đến 12,5% đối với hàng hóa từ hầu hết đối tác thương mại lớn, với lý do các nước này chưa ngăn chặn hiệu quả hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Theo thông báo đăng trên Công báo Liên bang, chính sách có hiệu lực từ 0h01 ngày 24/7 (giờ New York), thay thế cơ chế thuế quan diện rộng trước đó đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ.

Theo quyết định mới, hàng hóa từ Mexico, Anh, Canada, Ấn Độ, Liên minh châu Âu (EU) và Đài Loan chịu mức thuế 10%, trong khi sản phẩm từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Sĩ cùng hàng chục nền kinh tế khác bị áp mức thuế tối thiểu 12,5%. Riêng các lô hàng đã được xếp lên tàu trước thời điểm chính sách có hiệu lực sẽ không thuộc diện áp dụng.

Đây được xem là bước đi mạnh mẽ nhất của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm tái thiết "hàng rào thuế quan" sau khi cơ chế "thuế đối ứng" trước đó bị vô hiệu hóa. Thay vì tiếp tục sử dụng nền tảng pháp lý cũ, Nhà Trắng chuyển sang dựa trên cuộc điều tra về lao động cưỡng bức để xây dựng một cơ chế thuế quan mới, đồng thời bảo đảm không xuất hiện khoảng trống pháp lý khi gói thuế nhập khẩu toàn cầu 10% hết hiệu lực đúng vào ngày 24/7.

Nền tảng của chính sách là cuộc điều tra đối với khoảng 60 nền kinh tế bị Mỹ cáo buộc chưa ngăn chặn hiệu quả hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức xâm nhập chuỗi cung ứng. Theo kết quả điều tra, các quốc gia đã có quy định cấm nhưng thực thi chưa đầy đủ hoặc cam kết tăng cường thực thi sẽ chịu mức thuế 10%, trong khi những nền kinh tế bị đánh giá thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp sẽ chịu mức thuế 12,5%.

Trưởng đại diện Thương mại Mỹ (USTR) Jamieson Greer khẳng định Mỹ đã cấm nhập khẩu hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức gần một thế kỷ và đang thực thi quy định này một cách nghiêm ngặt. Theo ông, đã đến lúc các đối tác thương mại cũng phải áp dụng các tiêu chuẩn tương tự. Một quan chức cấp cao của chính quyền cũng bác bỏ nhận định cho rằng sắc thuế mới chỉ nhằm thay thế các mức thuế vừa bị tòa án bác bỏ, đồng thời nhấn mạnh Tổng thống Donald Trump sẽ sử dụng mọi công cụ pháp lý để bảo vệ chính sách thương mại của Mỹ.

Nhà Trắng cho biết việc lựa chọn thời điểm triển khai không phải ngẫu nhiên. Chính quyền đã phát tín hiệu về sắc thuế này từ tháng trước khi công bố kết quả điều tra về lao động cưỡng bức, đồng thời điều chỉnh một số nội dung so với đề xuất ban đầu. Đáng chú ý, Ấn Độ được giảm mức thuế từ 12,5% xuống 10% sau quá trình tham vấn, phản ánh các cam kết mà nước này đưa ra với Washington.

Chính sách cũng được thiết kế với nhiều ngoại lệ nhằm hạn chế tác động tới chuỗi cung ứng. Nhiên liệu, thực phẩm và phân bón được miễn áp dụng, tương tự các nhóm hàng như ô tô, kim loại và dược phẩm vốn đã chịu thuế theo ngành. Hàng hóa đáp ứng quy định của Hiệp định Thương mại Bắc Mỹ giữa Mỹ, Mexico và Canada cũng không thuộc diện chịu mức thuế mới.

Theo một quan chức cấp cao của chính quyền, Washington đã nhận được hàng nghìn đề nghị miễn trừ từ doanh nghiệp. Trong thời gian tới, Mỹ sẽ xây dựng cơ chế miễn trừ chung trên phạm vi toàn cầu và miễn trừ theo từng quốc gia, căn cứ vào các cam kết trong những thỏa thuận thương mại mà chính quyền Trump đã ký kết với các đối tác.

Thuế lao động cưỡng bức cũng không phải bước đi đơn lẻ mà nằm trong chuỗi chính sách thương mại mới của Nhà Trắng. Trước đó, Mỹ đã quyết định áp thuế 25% đối với một số mặt hàng nhập khẩu từ Brazil sau cuộc điều tra theo Mục 301 về các hành vi thương mại bị cho là không công bằng. Washington đồng thời tiếp tục điều tra tình trạng dư thừa năng lực sản xuất tại các đối tác thương mại - một tiến trình có thể mở đường cho các vòng áp thuế mới trong thời gian tới.

Song song với đó, Tổng thống Donald Trump còn đề xuất sử dụng Mục 338 - một thẩm quyền thương mại hiếm khi được kích hoạt - để áp thuế đối với một số hàng hóa Canada từ ngày 19/8 nếu các cuộc đàm phán không đạt kết quả. Trong khi đó, ông Jamieson Greer cho biết cuộc điều tra về năng lực sản xuất dư thừa đang mất nhiều thời gian hơn điều tra lao động cưỡng bức nhằm bảo đảm mọi quy trình đều tuân thủ đúng quy định pháp luật.

Việc triển khai chính sách mới cũng phải tính đến các thỏa thuận thương mại mà Washington đã đạt được với Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh và EU. Theo ông Greer, Mỹ vẫn sẽ thực hiện đầy đủ các cam kết đã ký với các đối tác này. Tuy nhiên, ngay trong ngày 23/7, người đứng đầu USTR cũng chỉ trích Ủy ban châu Âu sau khi cơ quan này công bố án phạt đối với Google và khoản vay được nhà nước hỗ trợ dành cho Airbus, cho rằng những động thái đó có nguy cơ ảnh hưởng tới ổn định thương mại xuyên Đại Tây Dương.

Trong khi mở ra một nền tảng thuế quan mới, cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) lại đang hoàn trả các khoản "thuế đối ứng" từng bị Tòa án Tối cao tuyên bố là bất hợp pháp cho hàng nghìn doanh nghiệp nhập khẩu. Nike là một trong những doanh nghiệp dự kiến nhận lại gần 1 tỷ USD tiền thuế. Dù vậy, Giám đốc Tài chính Matthew Friend vẫn cho rằng thuế quan sẽ tiếp tục là yếu tố làm gia tăng chi phí hoạt động của doanh nghiệp trong thời gian tới, cho thấy quá trình tái định hình chính sách thương mại của Mỹ vẫn còn kéo theo nhiều bất ổn đối với hoạt động kinh doanh toàn cầu.