Một cuộc đổi ngôi âm thầm đang diễn ra trong ngành chứng khoán

Có một thay đổi âm thầm đang diễn ra trong ngành chứng khoán Việt Nam. Nếu cách đây một thập kỷ, các công ty chứng khoán vốn ngoại từng được xem là biểu tượng của tiềm lực tài chính, công nghệ và khả năng kết nối dòng vốn quốc tế, thì hiện nay lợi thế đó đang dần thu hẹp. Trong khi nhiều công ty chứng khoán nội liên tục tăng vốn, mở rộng hệ sinh thái và chuẩn bị cho giai đoạn nâng hạng thị trường, không ít công ty chứng khoán ngoại lại gần như đứng yên.

Sự thay đổi đầu tiên đến từ quy mô vốn. Trong vài năm gần đây, cuộc đua tăng vốn đã làm thay đổi hoàn toàn tương quan trong ngành. SSI, TCBS và VIX hiện đều sở hữu vốn điều lệ quanh ngưỡng 25.000 tỷ đồng, tương đương quy mô của một ngân hàng tầm trung. Trong khi đó, Mirae Asset Việt Nam (MAS) - công ty chứng khoán ngoại có vốn lớn nhất thị trường - mới đạt gần 6.600 tỷ đồng tính đến cuối năm 2025 và gần như không thay đổi trong ít nhất bốn năm qua.

Khoảng cách này không chỉ là câu chuyện về vốn điều lệ. Với nguồn lực lớn hơn nhiều lần, các công ty chứng khoán nội có khả năng mở rộng dư nợ margin, đầu tư công nghệ, phát triển sản phẩm và chấp nhận cạnh tranh quyết liệt hơn. Trong khi MAS giữ nguyên quy mô vốn, VPBankS đã vươn từ một công ty chỉ vài trăm tỷ đồng vốn điều lệ trở thành một trong những doanh nghiệp dẫn đầu thị trường. LPBS cũng tăng từ dưới 1.000 tỷ đồng lên gần 14.100 tỷ đồng vốn điều lệ chỉ sau vài năm tái cấu trúc.

Những thay đổi về vốn đang phản ánh trực tiếp lên bản đồ thị phần. Năm 2016, KIS Việt Nam là đại diện ngoại duy nhất trong Top 10 thị phần môi giới cổ phiếu trên HoSE với 3,87%, đứng thứ 9 toàn thị trường. Mười năm sau, KIS vẫn giữ vị trí thứ 9 nhưng thị phần chỉ còn 3,13%. MAS xuất hiện trong Top 10 với 3,2%, song cũng giảm mạnh so với mức 4,54% của năm trước. Trong khi đó, phần lớn vị trí dẫn đầu đang thuộc về các công ty nội.

Bức tranh lợi nhuận cũng cho thấy sự dịch chuyển tương tự. Năm 2025, MAS đạt lợi nhuận sau thuế 706 tỷ đồng, KIS đạt 576 tỷ đồng và KBSV đạt 211 tỷ đồng. Tuy nhiên, cả ba đều đứng ngoài Top 10 công ty chứng khoán có lợi nhuận lớn nhất ngành. Riêng TCBS ghi nhận lợi nhuận gần 5.700 tỷ đồng, cao gấp khoảng 8 lần MAS và gần 10 lần KIS. Khoảng cách này cho thấy lợi thế truyền thống của các công ty chứng khoán ngoại không còn đủ để tạo ra sự vượt trội như trước.

Điều đáng chú ý hơn là sự thay đổi trong vai trò kết nối dòng vốn quốc tế. Trong quá khứ, đây được xem là "sân chơi riêng" của các công ty chứng khoán ngoại. Nhưng hiện nay, nhiều doanh nghiệp nội đã chủ động xây dựng năng lực tiếp cận nhà đầu tư toàn cầu. Minh chứng rõ nhất là việc SSI vừa thực hiện thành công giao dịch đầu tiên theo mô hình Global Broker tại Việt Nam cùng đối tác Virtu. Đây là cơ chế cho phép nhà đầu tư quốc tế tiếp cận thị trường Việt Nam thông qua hệ thống môi giới toàn cầu, một mắt xích quan trọng trong lộ trình nâng hạng thị trường.

Ý nghĩa của sự kiện này nằm ở chỗ các công ty chứng khoán nội không còn chỉ là đơn vị phục vụ nhà đầu tư trong nước. Họ đang từng bước tham gia trực tiếp vào quá trình kết nối dòng vốn quốc tế, lĩnh vực vốn từng được xem là lợi thế cốt lõi của khối ngoại. Khi thị trường tiến gần hơn tới cột mốc nâng hạng vào tháng 9/2026, năng lực này có thể trở thành một yếu tố cạnh tranh quan trọng.

Một lợi thế khác đang nghiêng về phía các doanh nghiệp nội là khả năng thích ứng với thị trường. Từ nền tảng giao dịch, sản phẩm đầu tư, dịch vụ khách hàng cho đến chiến lược marketing, các công ty trong nước cho thấy tốc độ thay đổi nhanh hơn đáng kể. Trong một thị trường mà nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm tỷ trọng giao dịch lớn, sự am hiểu hành vi khách hàng địa phương đang trở thành lợi thế thực tế hơn nhiều so với các mô hình được sao chép từ nước ngoài.

Cuộc cạnh tranh cũng đang mở rộng sang những lĩnh vực mới như tài sản số, công nghệ tài chính và các hệ sinh thái đầu tư đa nền tảng. Đây là nơi các doanh nghiệp nội đang đầu tư mạnh để tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. TCBS, VPBankS, VPS, LPBS hay Kafi đều đang chuẩn bị cho những bước đi lớn liên quan đến IPO, niêm yết hoặc mở rộng hệ sinh thái tài chính số. Đây là những câu chuyện mà khối ngoại hiện chưa tạo được dấu ấn rõ nét.

Sự dịch chuyển này còn phản ánh qua thị trường lao động. Những công ty sở hữu vốn lớn, nền tảng công nghệ mạnh và có câu chuyện tăng trưởng dài hạn ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với đội ngũ môi giới và chuyên gia tài chính. Việc nhiều công ty chứng khoán nội đã niêm yết hoặc chuẩn bị IPO cũng mở ra cơ hội ESOP và chia sẻ giá trị tăng trưởng cho người lao động - điều mà không nhiều doanh nghiệp ngoại có thể mang lại.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện của ngành chứng khoán Việt Nam hiện không còn là cuộc cạnh tranh giữa vốn nội và vốn ngoại. Đó là cuộc cạnh tranh giữa những tổ chức sẵn sàng thay đổi và những tổ chức lựa chọn đứng yên. Trong khi nhiều công ty chứng khoán ngoại vẫn dựa vào lợi thế từng có, các doanh nghiệp nội đang tận dụng chu kỳ tăng trưởng mới của thị trường để mở rộng quy mô, nâng cấp công nghệ và xây dựng mạng lưới kết nối toàn cầu.

Và trên bản đồ chứng khoán Việt Nam, những khu vực tăng trưởng nhanh nhất lúc này dường như không còn nằm trong tay khối ngoại.