Làn sóng đầu tư AI đẩy giá trị M&A toàn cầu lên 3.200 tỷ USD trong nửa đầu năm

Theo dữ liệu của Dealogic, tổng giá trị các thương vụ sáp nhập và mua bán doanh nghiệp (M&A) toàn cầu tính đến cuối tháng 6 đạt khoảng 3.200 tỷ USD, tăng 45% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức cao nhất của một giai đoạn nửa năm trong ít nhất một thập kỷ, phản ánh tốc độ dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn vào những lĩnh vực được kỳ vọng sẽ hưởng lợi từ AI.

Điểm đáng chú ý là làn sóng này chủ yếu được dẫn dắt bởi các doanh nghiệp quy mô lớn. Trong nửa đầu năm đã có 44 thương vụ có giá trị trên 10 tỷ USD, bao gồm các thương vụ thâu tóm và những đợt huy động vốn quy mô lớn trên thị trường tư nhân. Nhờ các "siêu thương vụ" này, tổng giá trị giao dịch tăng mạnh dù số lượng thương vụ chỉ đạt 21.727, giảm nhẹ so với 21.997 cùng kỳ năm trước.

Theo các ngân hàng đầu tư, khác với những chu kỳ M&A trước đây được thúc đẩy bởi lãi suất thấp hoặc dòng vốn giá rẻ, động lực lần này đến từ nhu cầu tái cấu trúc doanh nghiệp để thích ứng với nền kinh tế AI. Các tập đoàn lớn không còn chỉ theo đuổi những thương vụ mở rộng quy mô đơn thuần mà hướng đến những khoản đầu tư có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh trong dài hạn.

Ông Matt McClure, đồng Giám đốc toàn cầu mảng ngân hàng đầu tư của Goldman Sachs, cho biết nhiều doanh nghiệp đang coi đây là "khoảng thời gian thuận lợi" để thực hiện những thương vụ mang tính chuyển đổi. Theo ông, bất chấp thuế quan và căng thẳng địa chính trị, các tập đoàn lớn vẫn sẵn sàng đưa ra quyết định đầu tư khi nhận thấy AI có thể làm thay đổi vị thế cạnh tranh trong tương lai.

Áp lực mở rộng quy mô cũng ngày càng lớn khi giá trị của các doanh nghiệp công nghệ tăng nhanh. Ông Ben Wilson, đồng Giám đốc mảng M&A Bắc Mỹ tại J.P. Morgan, nhận định "định nghĩa về quy mô liên tục thay đổi", buộc các doanh nghiệp phải thực hiện những thương vụ ngày càng lớn để tạo ra tác động đáng kể. Thực tế, để được đưa vào chỉ số S&P 500, quy mô doanh nghiệp hiện nay phải lớn gần gấp đôi so với 5 năm trước, trong khi Exxon Mobil, từng là công ty giá trị nhất nước Mỹ, hiện chỉ còn bằng khoảng một phần tám doanh nghiệp lớn nhất trong nhóm Magnificent Seven.

Nhiều thương vụ gần đây phản ánh rõ xu hướng này. NextEra đã công bố thương vụ trị giá 118 tỷ USD với Dominion Energy nhằm mở rộng năng lực cung cấp điện cho các trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Trong khi đó, SpaceX mua lại startup phát triển phần mềm lập trình Cursor với giá 60 tỷ USD để hỗ trợ chiến lược phát triển các mô hình AI.

Không chỉ M&A, thị trường vốn cũng chứng kiến sự trở lại mạnh mẽ của các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Madison Air Solutions, doanh nghiệp cung cấp giải pháp làm mát cho trung tâm dữ liệu, huy động 2,23 tỷ USD, còn Cerebras, nhà sản xuất chip AI tại Thung lũng Silicon, huy động 5,55 tỷ USD. Giá trị IPO tại Mỹ trong nửa đầu năm đạt khoảng 155 tỷ USD, mức cao nhất kể từ năm 2021.

Các ngân hàng đầu tư cũng là nhóm hưởng lợi rõ nét từ làn sóng giao dịch này. Theo ước tính của Jefferies, doanh thu ngân hàng đầu tư của Bank of America trong quý gần nhất có thể tăng 28% so với cùng kỳ, trong khi JPMorgan Chase được dự báo tăng khoảng 10%, nhờ hoạt động tư vấn M&A và huy động vốn sôi động hơn.

Tuy nhiên, cơn sốt AI chưa lan tỏa đồng đều tới toàn thị trường. Tỷ trọng giao dịch đến từ các doanh nghiệp thuộc sở hữu quỹ đầu tư tư nhân (private equity) chỉ còn khoảng 24%, giảm đáng kể so với mức 34% trong giai đoạn 2024-2025. Nhiều quỹ vẫn gặp khó trong việc thoái vốn khi định giá các doanh nghiệp phần mềm trở nên phức tạp hơn sau sự bùng nổ của AI.

Một số doanh nghiệp mới niêm yết cũng chưa duy trì được đà tăng sau khi lên sàn. Cổ phiếu Cerebras, Fervo Energy và X-Energy đều đã giao dịch dưới giá IPO. Theo Renaissance Capital, khoảng một phần ba số doanh nghiệp IPO trong quý II hiện có giá thấp hơn giá chào bán ban đầu, cho thấy sự hưng phấn của thị trường vẫn đi kèm quá trình sàng lọc ngày càng khắt khe.

Ông Jonathan Knee, giáo sư tại Trường Kinh doanh Columbia và cố vấn cấp cao của Evercore, nhận định điểm đặc biệt của chu kỳ M&A hiện nay là các doanh nghiệp vẫn sẵn sàng thực hiện những thương vụ rất lớn trong bối cảnh thế giới đối mặt đồng thời với bất ổn địa chính trị, rủi ro lạm phát và những câu hỏi về khả năng sinh lời của các khoản đầu tư AI. Theo ông, đây là một diễn biến khá khác thường nếu so với các chu kỳ giao dịch trước đây.

Dù còn nhiều biến số, phần lớn các tổ chức tài chính vẫn cho rằng AI sẽ tiếp tục là động lực lớn nhất của hoạt động M&A và huy động vốn trong thời gian tới. Cuộc đua không còn chỉ xoay quanh việc phát triển mô hình AI, mà đang mở rộng sang bán dẫn, trung tâm dữ liệu, năng lượng, hạ tầng số và chuỗi cung ứng – những lĩnh vực được kỳ vọng sẽ quyết định lợi thế cạnh tranh của các tập đoàn toàn cầu trong nhiều năm tới.