Iran miễn phí tàu Malaysia, siết kiểm soát tàu phương Tây tại Hormuz
Theo Bộ trưởng Giao thông Malaysia Anthony Loke, Iran đã cho phép tàu chở dầu Malaysia đi qua eo biển Hormuz mà không thu phí, trong khi vẫn siết chặt lưu thông với các tàu phương Tây, khiến lưu lượng toàn tuyến giảm xuống dưới 10 tàu/ngày.
Phát biểu ngày 31/3, Bộ trưởng Giao thông Malaysia Anthony Loke cho biết Đại sứ Iran đã xác nhận không áp dụng bất kỳ khoản phí nào đối với tàu Malaysia, nhấn mạnh mối quan hệ ngoại giao “thân thiện” giữa hai nước. Trước đó, Bộ trưởng Ngoại giao Malaysia Mohamad Hasan cho biết Iran đã cho phép 7 tàu chở dầu thuộc các doanh nghiệp Malaysia, bao gồm Petronas và Sapura Energy, đi qua eo biển một cách an toàn.
Tuy nhiên, việc lưu thông không diễn ra bình thường. Các tàu này hiện vẫn phải chờ thời điểm được cấp phép di chuyển để tiếp tục hành trình, trong bối cảnh Iran chỉ cho phép một số tàu thuộc các quốc gia có quan hệ ngoại giao phù hợp đi qua.
Dữ liệu thị trường cho thấy lưu lượng qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh từ hơn 100 tàu/ngày xuống dưới 10 tàu/ngày. Phần lớn các chuyến đi hiện nay là tàu chở hàng thiết yếu hướng tới Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan, trong khi các tàu có liên hệ với Mỹ, Israel và phương Tây gần như bị chặn hoàn toàn.
Theo công ty phân tích hàng hải Windward, eo biển Hormuz “trên thực tế vẫn bị đóng” đối với hoạt động hàng hải thương mại thông thường, với việc quá cảnh chỉ diễn ra có chọn lọc dưới sự kiểm soát của Iran.
Đáng chú ý, Quốc hội Iran ngày 30/3 đã thông qua dự luật thu phí đối với các tàu đi qua eo biển này. Theo nghị sĩ Mohammadreza Rezaei Kouchi, Chủ tịch Ủy ban Các vấn đề dân sự Quốc hội Iran cho rằng đây là bước đi nhằm “chính thức hóa quyền kiểm soát và tạo nguồn thu ngân sách”, đồng thời nhấn mạnh việc thu phí là “điều tự nhiên” với một tuyến vận tải do Iran đảm bảo an ninh.
Tuy nhiên, động thái này vấp phải phản ứng từ khu vực. Tổng thư ký Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh Jasem Mohamed Al-Budaiwi cho rằng việc thu phí vi phạm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982, vốn đảm bảo quyền đi lại tự do qua các eo biển quốc tế.
Khác với các tuyến đường nhân tạo như kênh đào Suez hay Panama, eo biển Hormuz là tuyến hàng hải tự nhiên mang tính quốc tế, nơi các quốc gia ven biển không được phép cản trở, phân biệt đối xử hoặc thu phí đối với tàu thuyền quá cảnh.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang, việc Iran vừa siết kiểm soát, vừa chọn lọc cho phép một số tàu đi qua đang tạo ra một trạng thái “đóng cửa có điều kiện” tại Hormuz – điểm nghẽn vận chuyển chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu đường biển toàn cầu.
Vương Anh
