Điều gì đang thực sự diễn ra tại eo biển Hormuz?

Dù tuyên bố phong tỏa, Iran trên thực tế vẫn cho phép một số quốc gia tiếp tục đi qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiếm khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu. Theo các nguồn tin quốc tế, nhóm được ưu tiên gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và Iraq, cho thấy dòng chảy năng lượng chưa bị gián đoạn hoàn toàn mà đang được kiểm soát có chọn lọc.

Ngay sau khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, một cố vấn cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đóng eo biển Hormuz và cảnh báo các tàu vượt qua có thể đối mặt với phản ứng quân sự. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran sau đó cho biết Tehran đã nhận được nhiều đề nghị đảm bảo an toàn hàng hải, và quyền quyết định cuối cùng thuộc về quân đội.

Diễn biến thực tế cho thấy cơ chế “mở có điều kiện” đang được áp dụng. Theo Lloyd’s List Intelligence, khoảng 150 tàu đã đi qua eo biển Hormuz trong giai đoạn từ ngày 1 đến 27/3 – tương đương hơn một ngày lưu lượng bình thường trước xung đột. Đến tuần gần nhất, số chuyến tăng lên 53, cao hơn mức 36 của tuần trước đó, phản ánh tín hiệu nối lại từng phần.

Ở cấp độ quốc gia, Ấn Độ đã có ít nhất 4 tàu đi qua Hormuz từ cuối tháng 2, trong khi Trung Quốc chiếm khoảng 10% số tàu di chuyển về phía Đông ra khỏi Vịnh Ba Tư trong giai đoạn này. Nga và Iraq cũng được xác nhận nằm trong nhóm quốc gia được đảm bảo quyền vận tải, sau các cuộc đàm phán trực tiếp với Tehran.

Một số quốc gia khác tiếp cận theo kênh ngoại giao. Pháp và Italy đề xuất đối thoại để bảo vệ quyền quá cảnh, trong khi Nhật Bản đã đưa 2 tàu khí, gồm LNG và LPG, đi qua eo biển vào đầu tháng 4. Thái Lan và Pakistan cũng ghi nhận các chuyến tàu được cấp phép, cho thấy danh sách “quốc gia thân thiện” đang được mở rộng có kiểm soát.

Song song đó, Iran được cho là đã thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, thậm chí thu phí đối với một số tàu thuyền để đảm bảo an ninh tuyến hàng hải. Điều này cho thấy eo biển Hormuz không chỉ là điểm nóng địa chính trị mà còn trở thành công cụ điều tiết dòng chảy thương mại và năng lượng.

Trong khi đó, các quốc gia không nằm trong danh sách ưu tiên, bao gồm Mỹ, Israel và một số nước vùng Vịnh, tiếp tục đối mặt với rủi ro gián đoạn. Tổng thống Donald Trump đã cảnh báo có thể tiến hành các cuộc tấn công vào hạ tầng Iran nếu eo biển không được mở lại, đồng thời kêu gọi thành lập liên minh hải quân để bảo vệ tuyến vận tải chiến lược này.

Ở góc độ thị trường, việc Hormuz không bị đóng hoàn toàn nhưng hoạt động dưới cơ chế “chọn lọc” đang tạo ra trạng thái bất định. Dòng chảy dầu vẫn duy trì, nhưng chi phí và rủi ro gia tăng, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến giá năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhìn tổng thể, eo biển Hormuz đang chuyển từ một điểm nghẽn tuyệt đối sang một “nút điều tiết” có kiểm soát. Trong bối cảnh đó, yếu tố quyết định không chỉ là việc tuyến đường có mở hay không, mà là ai được phép đi qua và với điều kiện nào.