Hormuz mở cửa, nhưng "vết sẹo" kinh tế vẫn còn đó

Sau hơn ba tháng trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng địa chính trị nghiêm trọng nhất năm 2026, eo biển Hormuz đang đứng trước khả năng được mở cửa trở lại theo thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran dự kiến ký kết vào ngày 19/6. Thông tin này ngay lập tức giúp thị trường tài chính toàn cầu bớt căng thẳng.

Giá dầu giảm mạnh, chứng khoán tăng điểm và tâm lý nhà đầu tư được cải thiện đáng kể sau nhiều tháng lo ngại về nguy cơ đứt gãy nguồn cung năng lượng. Tuy nhiên, đằng sau phản ứng tích cực của thị trường là một thực tế khác. Việc mở lại eo biển Hormuz không đồng nghĩa các nền kinh tế sẽ nhanh chóng trở về trạng thái bình thường.

Hormuz là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu khí toàn cầu mỗi ngày. Đối với châu Á, vai trò của tuyến đường này còn đặc biệt quan trọng hơn khi phần lớn dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Trung Đông đều đi qua đây trước khi đến các nền kinh tế trong khu vực.

Trong hơn ba tháng gián đoạn, tác động của cuộc khủng hoảng không chỉ nằm ở giá dầu tăng vọt mà còn lan rộng sang nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế. Hàng nghìn tàu vận tải bị mắc kẹt, chuỗi cung ứng nguyên liệu công nghiệp bị gián đoạn, chi phí vận tải và bảo hiểm hàng hải tăng mạnh. Nhiều quốc gia phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu phải đối mặt với áp lực lạm phát gia tăng và đồng nội tệ suy yếu.

Ngay cả khi thỏa thuận hòa bình được ký kết đúng kế hoạch, quá trình khôi phục lưu thông hàng hải cũng không thể diễn ra ngay lập tức. Iran cho biết việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz sẽ được thực hiện theo lộ trình kéo dài khoảng 30 ngày. Trong khi đó, hoạt động rà phá thủy lôi, đánh giá mức độ an toàn của tuyến hàng hải và khôi phục các dịch vụ bảo hiểm vận tải cũng cần thêm thời gian.

Điều này đồng nghĩa nhiều tàu chở dầu và tàu hàng vẫn chưa thể quay trở lại hoạt động bình thường trong ngắn hạn. Các chuyên gia năng lượng cho rằng thị trường dầu mỏ có thể phản ứng nhanh với thông tin hòa bình, nhưng những tác động thực tế đến chuỗi cung ứng năng lượng sẽ xuất hiện chậm hơn nhiều.

Ngay cả khi dầu được vận chuyển trở lại sau ngày 19/6, các chuyến hàng từ Vịnh Ba Tư đến châu Á và quay về vẫn cần nhiều tuần để hoàn tất. Trong khi đó, thị trường LNG thường có độ trễ vài tháng so với diễn biến của giá dầu. Nói cách khác, giá dầu có thể giảm trước, nhưng áp lực chi phí đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng chưa chắc đã biến mất ngay lập tức.

Tác động của cuộc khủng hoảng Hormuz cũng vượt xa phạm vi năng lượng. Khu vực Vịnh Ba Tư hiện đóng vai trò quan trọng đối với nguồn cung phân bón, hóa chất, khí dầu mỏ hóa lỏng và nhiều nguyên liệu công nghiệp thiết yếu khác. Việc gián đoạn xuất khẩu trong nhiều tháng đã tạo áp lực lên sản xuất nông nghiệp và công nghiệp tại nhiều quốc gia châu Á.

Một số chuyên gia cảnh báo những ảnh hưởng đối với sản lượng nông nghiệp có thể chỉ xuất hiện rõ nét vào cuối năm, khi mùa vụ bước vào giai đoạn thu hoạch. Điều đó đồng nghĩa tác động của cuộc khủng hoảng vẫn có thể kéo dài ngay cả khi giao thông hàng hải đã được nối lại.

Tại Nhật Bản và Hàn Quốc, nhiều doanh nghiệp hóa dầu vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguyên liệu đầu vào. Việc tái thiết lập các chuỗi cung ứng này được dự báo sẽ mất nhiều tháng, thậm chí có những lĩnh vực cần tới một năm để trở lại trạng thái bình thường.

Bởi vậy, dù thị trường đang kỳ vọng vào một giai đoạn hạ nhiệt của giá năng lượng, giới phân tích cho rằng còn quá sớm để khẳng định những hệ lụy kinh tế từ cuộc khủng hoảng Hormuz đã kết thúc.

Giống như một vết thương lớn vừa ngừng chảy máu, nền kinh tế toàn cầu có thể đã vượt qua giai đoạn nguy hiểm nhất. Nhưng để những "vết sẹo" trên chuỗi cung ứng, giá cả và hoạt động sản xuất thực sự lành lại sẽ cần thêm rất nhiều thời gian.