Hàng loạt quốc gia đưa vàng về nước, điều gì đang xảy ra với hệ thống dự trữ toàn cầu?

Trong nhiều thập kỷ, việc gửi vàng tại London hay New York được xem là lựa chọn hiển nhiên của các ngân hàng trung ương. Những kho vàng của Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) hay Cục Dự trữ Liên bang New York (New York Fed) không chỉ bảo đảm an toàn mà còn giúp các quốc gia dễ dàng giao dịch trên những thị trường vàng thanh khoản nhất thế giới.

Nhưng điều từng được xem là chuẩn mực đang bắt đầu thay đổi. Theo khảo sát thường niên vừa được Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) công bố, ngày càng nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới đang đưa vàng về nước hoặc đa dạng hóa địa điểm lưu trữ thay vì tập trung tại London và New York như trước đây.

Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh thế giới bước vào giai đoạn địa chính trị nhiều biến động hơn. Các lệnh trừng phạt tài chính, xung đột giữa các cường quốc và sự suy giảm lòng tin giữa các quốc gia đang khiến câu hỏi "cất vàng ở đâu" trở thành một vấn đề chiến lược.

Ông Shaokai Fan, Giám đốc phụ trách Ngân hàng Trung ương toàn cầu của WGC, cho biết các ngân hàng trung ương ngày càng quan tâm tới khả năng tiếp cận lượng vàng dự trữ trong mọi tình huống. Theo khảo sát, 19% ngân hàng trung ương được hỏi cho biết đã tăng tỷ lệ lưu trữ vàng trong nước hoặc đa dạng hóa địa điểm cất giữ trong vòng 12 tháng qua, cao gần gấp ba lần mức 7% của năm trước.

Sự thay đổi này diễn ra đúng vào thời điểm vàng đang lấy lại vai trò trung tâm trong hệ thống dự trữ toàn cầu. Theo Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), vàng đã vượt trái phiếu kho bạc Mỹ để trở thành tài sản dự trữ lớn thứ hai thế giới sau đồng USD. Trong nhiều năm liên tiếp, các ngân hàng trung ương duy trì lượng mua ròng trên 1.000 tấn vàng mỗi năm nhằm giảm sự phụ thuộc vào tài sản định danh bằng USD.

Khi giá vàng liên tục lập đỉnh mới và vượt mốc 4.600 USD/ounce trong năm 2026, giá trị chiến lược của kim loại quý này càng được nâng lên. Nhưng cùng với việc gia tăng sở hữu, nhiều quốc gia cũng bắt đầu muốn nắm quyền kiểm soát trực tiếp đối với lượng vàng dự trữ của mình.

Pháp là ví dụ đáng chú ý nhất. Từ tháng 7/2025 đến tháng 1/2026, Ngân hàng Trung ương Pháp đã rút 129 tấn vàng khỏi kho của New York Fed. Sau giao dịch này, toàn bộ dự trữ vàng quốc gia được lưu giữ trong nước. Theo truyền thông châu Âu, quá trình tái cơ cấu này còn mang lại khoản lợi nhuận khoảng 11 tỷ euro nhờ chênh lệch giá vàng giữa Mỹ và châu Âu.

Ấn Độ cũng đang đẩy nhanh quá trình hồi hương vàng. Dữ liệu từ Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) cho thấy tỷ lệ vàng lưu giữ ở nước ngoài đã giảm từ 55% vào tháng 3/2023 xuống còn 22% vào tháng 3/2026. Trong vòng ba năm, phần lớn lượng vàng từng được gửi tại BoE và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) đã được chuyển trở lại lãnh thổ Ấn Độ.

Không chỉ Pháp và Ấn Độ, Đức, Hà Lan, Áo hay Italy cũng từng triển khai các chương trình hồi hương vàng trong những năm gần đây. Theo Metals Focus, áp lực chính trị liên quan đến việc lưu trữ vàng ở nước ngoài đang gia tăng tại nhiều quốc gia châu Âu.

Một trong những nguyên nhân xuất phát từ bài học của Nga. Sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng nổ, hàng trăm tỷ USD dự trữ ngoại hối của Nga tại nước ngoài đã bị đóng băng. Sự kiện này khiến nhiều ngân hàng trung ương bắt đầu đánh giá lại mức độ an toàn của các tài sản nằm ngoài quyền kiểm soát trực tiếp của họ.

Dữ liệu khảo sát của WGC cho thấy tỷ lệ ngân hàng trung ương lưu trữ vàng tại BoE đã giảm từ 64% xuống còn 57% trong vòng một năm. Tỷ lệ gửi vàng tại New York Fed cũng giảm từ 17% xuống còn 14%.

Ở chiều ngược lại, những trung tâm lưu ký mới như Singapore và Hong Kong đang nổi lên như các lựa chọn thay thế. Singapore thậm chí đã công bố kế hoạch xây dựng hệ thống giao dịch vàng OTC và phát triển dịch vụ lưu ký dành riêng cho các ngân hàng trung ương.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa London hay New York sẽ mất vị thế trung tâm trong ngắn hạn. Riêng thị trường vàng London vẫn ghi nhận khối lượng giao dịch hơn 200 tỷ USD mỗi ngày trong tháng gần nhất, lớn nhất thế giới. Ngân hàng Trung ương Anh hiện vẫn lưu giữ vàng cho khoảng 70 quốc gia với tổng giá trị hơn 700 tỷ USD.

Điều đang thay đổi không phải vai trò của vàng, mà là cách các quốc gia nhìn nhận về quyền kiểm soát đối với vàng. Trong một thế giới ngày càng phân mảnh bởi cạnh tranh địa chính trị, nhiều ngân hàng trung ương dường như không còn muốn chỉ sở hữu vàng trên giấy tờ. Họ muốn chắc chắn rằng lượng vàng đó luôn nằm trong tầm kiểm soát của mình, bất kể điều gì xảy ra với hệ thống tài chính toàn cầu.