Giá vàng gấp 3 lần sau 3 năm: Điều gì đang thay đổi?

Giá vàng thế giới vừa lập đỉnh lịch sử trên 5.500 USD/ounce đầu năm 2026 trước khi điều chỉnh về quanh 5.000 USD, rồi bật tăng trở lại lên 5.227 USD – mức cao nhất trong ba tuần. Trong vòng ba năm, kim loại quý này đã tăng gần gấp ba lần, vượt xa nhiều dự báo trước đó.

Câu hỏi đặt ra không còn là “vàng có tăng nữa không”, mà là: liệu chu kỳ này có lặp lại kịch bản sụt giảm sâu như quá khứ?

Lịch sử cho thấy vàng từng giảm mạnh sau đỉnh

Từ khi Mỹ chấm dứt chế độ bản vị vàng năm 1971, thị trường vàng hiện đại đã trải qua ba chu kỳ lớn.

• Giai đoạn 1971–1980: giá tăng gấp 10 lần rồi mất hơn một nửa giá trị khi lạm phát được kiểm soát.

• Giai đoạn 2000–2011: tăng gấp 7 lần trước khi giảm khoảng 40% trong 4 năm sau đó.

Hai trong ba chu kỳ tăng mạnh đều kết thúc bằng điều chỉnh sâu.

Điểm khác biệt của chu kỳ hiện tại

Chu kỳ thứ ba khởi phát từ năm 2020, nhưng khác biệt nằm ở động lực nền tảng.

Theo ông Huỳnh Trung Khánh – Phó chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) – bước ngoặt thực sự diễn ra từ năm 2022, khi căng thẳng địa chính trị và các lệnh trừng phạt tài chính khiến nhiều quốc gia đẩy mạnh tái cơ cấu dự trữ ngoại hối.

Thay vì chỉ là tài sản trú ẩn ngắn hạn, vàng dần trở thành công cụ chiến lược trong dự trữ quốc gia.

Từ năm 2022 đến nay, theo số liệu của Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), các ngân hàng trung ương mua ròng khoảng 1.000 tấn vàng mỗi năm – mức cao hiếm thấy trong nhiều thập kỷ. Điều này trái ngược hoàn toàn với giai đoạn đầu những năm 2000, khi khối này thường bán ròng.

Phi đô la hóa – lực đỡ dài hạn?

Việc Mỹ sử dụng các biện pháp trừng phạt tài chính và đóng băng tài sản được xem là chất xúc tác khiến nhiều nền kinh tế, đặc biệt trong nhóm BRICS, đẩy nhanh xu hướng giảm phụ thuộc vào USD.

David Einhorn, Chủ tịch Greenlight Capital, cho rằng vàng tăng mạnh những năm gần đây vì ngày càng được nhìn nhận như tài sản dự trữ thực sự, thay vì chỉ là kênh đầu cơ. Ông cũng nhận định sự bất ổn trong chính sách thương mại và tài khóa của Mỹ làm gia tăng động lực đa dạng hóa dự trữ.

Diễn đàn OMFIF đánh giá các biến động địa chính trị đã đặt nền tảng để vàng “nổi bật trở lại” trong danh mục dự trữ chính thức toàn cầu.

Rủi ro vẫn tồn tại

Dù động lực cấu trúc đang thay đổi, vàng vẫn không miễn nhiễm với điều chỉnh. Lịch sử cho thấy các chu kỳ tăng mạnh thường đi kèm giai đoạn tái định giá sâu khi lạm phát hạ nhiệt hoặc chính sách tiền tệ đảo chiều.

Khác biệt hiện nay nằm ở chỗ lực mua không chỉ đến từ nhà đầu tư, mà còn từ các ngân hàng trung ương – yếu tố có thể khiến mô hình chu kỳ cũ không lặp lại hoàn toàn.

Vàng vì thế đang đứng giữa hai khả năng: hoặc bước vào một pha điều chỉnh kỹ thuật sau giai đoạn tăng nóng, hoặc tiếp tục được nâng đỡ bởi sự dịch chuyển cấu trúc trong hệ thống tài chính toàn cầu.