Đổ 20 tỷ USD xây hầm vượt biển đầu tiên cho tàu 320km/h, Ấn Độ vẫn chưa thoát cảnh ì ạch: Vì sao nên nỗi?

Nhật Bản công khai thừa nhận chậm tiến độ

Ngày 28/9/2026, một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Nhật Bản trả lời tờ The Hindu rằng tiến độ dự án đường sắt cao tốc Mumbai - Ahmedabad (MAHSR) "không đáp ứng được kỳ vọng ban đầu", dù công tác xây dựng hạ tầng tại cả Mumbai và bang Gujarat vẫn đang diễn ra ổn định. Phía Nhật Bản cho biết hiện chưa thể công bố mốc hoàn thành mới, nhưng khẳng định cả hai nước vẫn cam kết đưa tàu cao tốc vào vận hành tại Ấn Độ trong vài năm tới, đồng thời tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật ở các hạng mục như hệ thống tín hiệu, hạ tầng đường sắt và đào tạo nhân sự vận hành.

Phát biểu này được đưa ra sau khi cựu Bộ trưởng Nhật Bản Hideki Makihara từng công khai chỉ trích sự "thiếu thận trọng" của các quan chức Ấn Độ là nguyên nhân gây chậm trễ dự án. Diễn biến này cũng diễn ra trong bối cảnh Nhật Bản và Ấn Độ chuẩn bị tổ chức đối thoại cấp Bộ trưởng Ngoại giao - Quốc phòng theo cơ chế "2+2" vào cuối năm 2026, cùng loạt kế hoạch hợp tác đầu tư khác giữa hai nước, trong đó có các dự án nhà máy biogas và khả năng giao dịch thương mại trực tiếp bằng đồng rupee - yên.

Dự án tỷ USD với khoản vay ODA lãi suất gần như 0%

Dự án do Tổng công ty Đường sắt Cao tốc Quốc gia Ấn Độ (NHSRCL) làm chủ đầu tư, sử dụng vốn vay ODA từ Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), trong đó khoảng 81% chi phí ban đầu được Chính phủ Nhật Bản tài trợ. Đáng chú ý, khoản vay JICA ban đầu trị giá khoảng 88.087 crore rupee (gần 12 tỷ USD) chỉ chịu lãi suất ưu đãi 0,1%/năm - một trong những điều kiện vay ưu đãi nhất mà Nhật Bản từng dành cho một dự án hạ tầng ở nước ngoài.

Tuyến đường dài 508km, kết nối Mumbai và Ahmedabad qua các bang Maharashtra, Gujarat và vùng lãnh thổ liên bang Dadra & Nagar Haveli, sử dụng công nghệ Shinkansen với tốc độ thiết kế 320km/h, rút ngắn thời gian di chuyển giữa hai thành phố xuống còn khoảng 2 giờ. Công trình có tổng chiều dài hầm khoảng 27,4km, trong đó 21km là hầm ngầm và 6,4km hầm nổi - bao gồm một đoạn hầm vượt biển dài khoảng 7km tại khu vực vịnh Thane, được xem là hầm đường sắt vượt biển đầu tiên của Ấn Độ. Dự án khởi công ngày 14/9/2017 với sự chứng kiến của Thủ tướng Narendra Modi và cố Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe.

Vốn đầu tư đội gần 83%, nhưng đã có mốc vận hành đoạn đầu tiên

Theo số liệu công bố đầu năm 2026, tổng mức đầu tư dự án đã tăng lên khoảng 1,98 lakh crore rupee (gần 20 tỷ USD) - tăng gần 83% so với ước tính ban đầu khoảng 1,08 lakh crore rupee hồi năm 2016, chủ yếu do chi phí đất đai tăng trong quá trình giải phóng mặt bằng kéo dài và một số thay đổi về phạm vi dự án. Tính đến tháng 11/2025, tiến độ vật lý toàn dự án đạt khoảng 56-56,6% dù tổng chi phí đã giải ngân chỉ mới tương đương khoảng 53% dự toán gốc, phản ánh phần nào mức độ trượt giá của công trình.

Dù tiến độ tổng thể chậm hơn kỳ vọng, dự án vẫn ghi nhận một số bước tiến cụ thể: tháng 1/2026, Bộ trưởng Đường sắt Ấn Độ Ashwini Vaishnaw cho biết việc lắp đặt hệ thống cột điện trên cao phục vụ cấp điện kéo đang được triển khai dọc tuyến. Đáng chú ý, Ấn Độ đặt mục tiêu vận hành đoạn đầu tiên dài khoảng 50km giữa Surat và Bilimora ngay từ ngày 15/8/2027 - đúng dịp Quốc khánh Ấn Độ - trước khi đưa toàn bộ 508km vào khai thác đồng bộ vào cuối năm 2029. Ngoài ra, Nhà máy Toa xe Tích hợp (ICF) tại Chennai cũng đã được giao nhiệm vụ thiết kế, chế tạo 2 đoàn tàu nội địa dựa trên nền tảng Vande Bharat, nằm trong nỗ lực "Make in India" nhằm từng bước làm chủ công nghệ đường sắt cao tốc thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ nhập khẩu từ Nhật Bản.

Là dự án đường sắt cao tốc đầu tiên của Ấn Độ và cũng là biểu tượng hợp tác hạ tầng - công nghệ giữa Ấn Độ và Nhật Bản, tiến độ của MAHSR đang được cả hai chính phủ theo dõi sát sao, trong bối cảnh Ấn Độ đặt nhiều kỳ vọng vào việc phát triển năng lực đường sắt tốc độ cao nội địa trong những năm tới.