Chính phủ ban hành bộ tiêu chí thành lập khu thương mại tự do: Tối thiểu 1.000ha, kết nối ít nhất 2 phương thức vận tải

6 nhóm tiêu chí bắt buộc

Ngày 1/10/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã ký ban hành Nghị định số 378/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phát triển đô thị, trong đó quy định cụ thể tiêu chí, điều kiện thành lập khu thương mại tự do. Theo đó, một khu thương mại tự do phải đáp ứng đồng thời 6 nhóm tiêu chí.

Thứ nhất, về vị trí: khu vực phải thuận lợi cho phát triển thương mại quốc tế, logistics, sản xuất và dịch vụ, gắn liền hoặc kết nối giao thông trực tiếp với cảng biển quốc tế, cảng hàng không quốc tế, trung tâm tài chính quốc tế, cửa khẩu quốc tế quan trọng hoặc hạ tầng logistics chiến lược khác. Đồng thời, khu vực phải có khả năng kết nối vận tải đa phương thức bằng ít nhất 2 trong số các phương thức đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng hải và hàng không; nếu công trình kết nối chưa hoàn thành thì phải nằm trong quy hoạch, kế hoạch đầu tư đã được phê duyệt với tiến độ phù hợp.

Thứ hai, về quy mô: khu thương mại tự do phải có diện tích tối thiểu 1.000ha; trường hợp tổ chức thành các khu vực không liền kề, các khu vực này vẫn phải bảo đảm khả năng kết nối hạ tầng, vận hành và quản lý thống nhất.

Thứ ba, việc thành lập phải bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả sử dụng đất, có tính bổ trợ và liên kết với các khu kinh tế, khu công nghiệp, trung tâm logistics và khu chức năng hiện có trong khu vực - tránh tình trạng chồng lấn, cạnh tranh nguồn lực với các mô hình đã có.

Thứ tư, phải có kết cấu hạ tầng và phương án tổ chức các khu chức năng phù hợp với định hướng phát triển theo quy định.

Thứ năm, phải có phương án quản lý, vận hành khả thi, cơ chế phối hợp liên ngành, thực hiện cơ chế một cửa liên thông và xây dựng hệ thống quản lý dựa trên nền tảng dữ liệu số, kết nối chia sẻ dữ liệu với các cơ quan quản lý chuyên ngành từ Trung ương đến địa phương.

Thứ sáu, phải có phương án bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, an toàn tài chính, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu, kèm theo các giải pháp cụ thể về phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp, rửa tiền, tội phạm công nghệ cao cũng như quản lý rủi ro, bảo vệ môi trường.

Hạ tầng phải đồng bộ, khuyến khích mô hình xanh - thông minh

Về hạ tầng kỹ thuật, Nghị định yêu cầu khu thương mại tự do phải có hoặc có khả năng đầu tư đồng bộ các công trình thiết yếu: hệ thống giao thông đối ngoại, giao thông nội bộ và kết nối đa phương thức; hệ thống cấp điện, cấp nước, thoát nước, xử lý chất thải và nước thải; hệ thống viễn thông, công nghệ thông tin, trung tâm dữ liệu phục vụ quản lý và chia sẻ dữ liệu; hệ thống kho bãi, cảng cạn phục vụ xuất nhập khẩu, trung chuyển hàng hóa; cùng các công trình phòng cháy chữa cháy, cứu hộ cứu nạn và phục vụ kiểm tra, giám sát chuyên ngành. Hạ tầng phải được phân kỳ đầu tư phù hợp tiến độ phát triển, bảo đảm kết nối với hệ thống hạ tầng khu vực và quốc gia; Nghị định cũng khuyến khích đầu tư theo hướng hạ tầng xanh, thông minh và phát thải thấp.

Về cơ cấu tổ chức, khu thương mại tự do có thể bao gồm một hoặc nhiều khu chức năng: khu logistics tích hợp, khu công nghiệp, khu thương mại - dịch vụ, khu nghiên cứu - phát triển và đổi mới sáng tạo, khu công nghệ số tập trung/trung tâm dữ liệu, khu phi thuế quan và các khu chức năng khác theo quy định.

Đáng chú ý, cùng trong Nghị định 378/2026/NĐ-CP, Chính phủ cũng quy định chi tiết tiêu chí để công nhận một xã, phường, đặc khu là khu kinh tế đặc biệt theo khoản 1 Điều 43 Luật Phát triển đô thị - yêu cầu đơn vị hành chính đó phải có vị trí chiến lược, quy mô lớn và không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát.

Quy trình thành lập: Qua nhiều vòng lấy ý kiến bộ, ngành

Theo quy trình, UBND tỉnh, thành phố có trách nhiệm lập Báo cáo đề xuất chủ trương thành lập khu thương mại tự do để báo cáo cấp có thẩm quyền. Sau khi có chủ trương, UBND tỉnh tổ chức lập Đề án thành lập, sau đó cơ quan quản lý nhà nước về khu thương mại tự do phải lấy ý kiến các Bộ Tài chính, Công Thương, Quốc phòng, Công an, Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, cơ quan liên quan (trong thời hạn 15 ngày làm việc để phản hồi). Trong 25 ngày tiếp theo, cơ quan chủ trì phải giải trình, hoàn thiện đề án và báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố xem xét, quyết định thành lập. Nếu khu vực dự kiến thành lập ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, bắt buộc phải có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an. Quyết định thành lập phải được gửi tới Bộ Tài chính trong 5 ngày làm việc kể từ ngày ban hành. Nghị định 378/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.

Khung pháp lý cho làn sóng khu thương mại tự do đang hình thành

Việc ban hành bộ tiêu chí thống nhất diễn ra đúng lúc nhiều địa phương đang gấp rút hiện thực hóa các dự án khu thương mại tự do. Đà Nẵng là địa phương đi đầu khi khu thương mại tự do đầu tiên của thành phố được thành lập từ tháng 6/2025, và mới đây tiếp tục khởi công thêm dự án tại vị trí số 2 nhân dịp Quốc khánh 2/9/2026. Hải Phòng cũng đang xúc tiến khu thương mại tự do riêng gắn với Khu kinh tế ven biển phía Nam, được kỳ vọng là một trong những động lực tăng trưởng mới của thành phố cảng. Trong khi đó, Bắc Ninh hồi giữa tháng 6/2026 công bố kế hoạch xây dựng khu thương mại tự do quy mô khoảng 5.000ha gắn với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, hướng tới hình thành một trung tâm thương mại - dịch vụ tầm cỡ quốc tế cho vùng.

Với khung tiêu chí rõ ràng vừa được ban hành, các địa phương nói trên cũng như những tỉnh, thành khác có tham vọng tương tự sẽ có cơ sở pháp lý cụ thể hơn để xây dựng đề án, thay vì phải tự mày mò từng trường hợp như giai đoạn trước - được kỳ vọng góp phần đẩy nhanh quá trình hình thành mạng lưới khu thương mại tự do, một trong những mô hình được xem là động lực tăng trưởng mới của kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.