Chính phủ nới cơ chế mua bán điện trực tiếp, loạt doanh nghiệp được mở rộng dư địa tăng trưởng

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của Nghị định 243/2026/NĐ-CP là việc mở rộng đáng kể "sân chơi" của cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Nếu trước đây mô hình này chủ yếu phục vụ các khu và cụm công nghiệp theo Nghị định 57/2025, thì quy định mới đã bổ sung thêm nhiều nhóm khách hàng như trung tâm dữ liệu (Data Center), trạm sạc xe điện (EV), khu đô thị và khu thương mại tự do. Theo Vietcap, phạm vi thị trường được mở rộng sẽ tạo điều kiện để nhu cầu sử dụng điện tái tạo tăng nhanh hơn trong những năm tới.

Việc mở rộng thị trường cũng đồng nghĩa cơ hội kinh doanh không còn giới hạn ở các nhà phát triển dự án điện. Báo cáo của Vietcap cho rằng nhóm hưởng lợi sẽ trải rộng từ các doanh nghiệp năng lượng tái tạo như REE, HDG, các nhà thầu EPC như PC1, doanh nghiệp vận hành và bảo dưỡng (O&M) như TV2, GEG, đến những đơn vị mới tham gia lĩnh vực này như VinEnergo thuộc Vingroup, với vai trò phát triển các dự án điện trong tương lai.

Không chỉ mở rộng đối tượng tham gia, Nghị định 243 còn thay đổi cách thức giao dịch điện. Trước đây, mô hình song phương chủ yếu áp dụng giữa đơn vị phát điện tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn, trong khi mô hình ba bên chỉ được áp dụng đối với DPPA ảo. Quy định mới cho phép mô hình ba bên được triển khai cả với DPPA vật lý, mở ra các hình thức giao dịch linh hoạt hơn giữa đơn vị phát điện, đơn vị bán lẻ điện và khách hàng. Theo Vietcap, điều này sẽ giúp thị trường điện cạnh tranh vận hành hiệu quả hơn khi các bên có thêm lựa chọn trong việc ký kết hợp đồng.

Một nút thắt khác cũng được tháo gỡ là cơ chế định giá. Theo quy định cũ, giá điện trong các hợp đồng DPPA trực tiếp vẫn bị giới hạn bởi mức giá trần của từng loại hình nguồn điện. Nghị định mới cho phép các bên tự thỏa thuận giá đối với sản lượng điện giao dịch trực tiếp, chỉ giữ mức trần đối với phần điện dư thừa bán lên hệ thống. Cơ chế này được Vietcap đánh giá sẽ giúp doanh nghiệp phát điện chủ động tối ưu doanh thu, đồng thời cải thiện hiệu quả tài chính của các dự án năng lượng tái tạo.

Khả năng thương mại hóa sản lượng điện cũng được mở rộng đáng kể. Nếu trước đây điện mặt trời áp mái chỉ được bán tối đa 20% sản lượng dư thừa cho EVN hoặc EPTC, thì quy định mới nâng tỷ lệ này lên 50%. Đặc biệt, đến hết 31/12/2030, doanh nghiệp còn có thể bán vượt mức 50% lên lưới điện quốc gia nếu địa phương có khả năng hấp thụ và hệ thống vẫn bảo đảm vận hành an toàn. Đây được xem là thay đổi có tác động trực tiếp đến hiệu quả đầu tư của các dự án điện mặt trời áp mái.

Một điểm mới khác là thị trường tiêu thụ điện dư thừa không còn giới hạn trong các đơn vị thuộc EVN. Theo Nghị định 243, các đơn vị tư nhân cũng được phép tham gia mua phần điện dư thừa, góp phần hình thành thị trường giao dịch linh hoạt hơn. Khi đầu ra được mở rộng, rủi ro tiêu thụ điện của các nhà đầu tư cũng có cơ hội giảm bớt, qua đó tạo động lực triển khai thêm các dự án mới.

Nhìn tổng thể, những sửa đổi trong Nghị định 243/2026/NĐ-CP không chỉ giải quyết từng vướng mắc kỹ thuật của cơ chế DPPA mà còn mở rộng quy mô thị trường điện tái tạo theo hướng cạnh tranh hơn. Nếu các quy định mới được triển khai đồng bộ, nhóm doanh nghiệp phát triển dự án, EPC, vận hành điện và các đơn vị mới như VinEnergo có thể đón thêm dư địa tăng trưởng trong những năm tới. Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi thực tế vẫn sẽ phụ thuộc vào tốc độ triển khai dự án, khả năng hấp thụ của hệ thống điện và nhu cầu sử dụng điện trực tiếp từ các khách hàng mới.