Bài toán tuyến vận chuyển thay thế cho eo biển Hormuz lại một lần nữa nóng lên

Trong bối cảnh đó, mọi sự chú ý đang dịch chuyển về Bab al-Mandeb, cửa ngõ nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và là một mắt xích quan trọng trên tuyến vận tải Á – Âu. Đây cũng là hành lang hàng hải có vai trò đặc biệt trong việc duy trì dòng chảy năng lượng khi hoạt động vận tải qua Hormuz gặp rủi ro.

Để kết nối với tuyến vận tải qua Biển Đỏ, đường ống East – West của Saudi Arabia giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi đưa dầu từ khu vực phía Đông sang cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Tuyến đường ống dài khoảng 1.200 km, với công suất vận chuyển khoảng 5–7 triệu thùng/ngày.

Tuy nhiên, ngày 10/9, tuyến đường ống này đã phải đóng cửa sau một vụ tấn công bằng UAV, khiến một trong những “lối thoát” quan trọng nhất nhằm giảm phụ thuộc vào Hormuz bị gián đoạn.

Có còn tuyến đường ống nào đủ sức thay thế?

Đường ống Habshan – Fujairah của UAE hiện là một trong những phương án thay thế trực tiếp đáng chú ý nhất. Tuyến dài khoảng 360 km, công suất vận chuyển khoảng 1,5–1,8 triệu thùng/ngày, đưa dầu trực tiếp tới cảng Fujairah trên Vịnh Oman mà không cần đi qua Eo biển Hormuz.

Xét về địa lý, đây là tuyến có lợi thế rõ rệt trong việc né Hormuz. Tuy nhiên, quy mô công suất vẫn còn hạn chế. Ngay cả khi vận hành tối đa, tuyến đường ống này chủ yếu giúp bảo đảm khả năng xuất khẩu của UAE, trong khi khó có thể tạo ra tác động đủ lớn để ổn định thị trường dầu mỏ toàn cầu nếu Hormuz bị gián đoạn trên diện rộng.

Tháng 5/2026, Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) cũng công bố kế hoạch xây dựng một đường ống mới mang tên Tây – Đông 1, chạy song song với tuyến hiện hữu nhằm gia tăng lượng dầu xuất khẩu qua cảng Fujairah. Khi đi vào vận hành từ năm 2027, dự án được kỳ vọng sẽ giúp tăng gấp đôi công suất xuất khẩu theo tuyến này.

Đường ống Haditha - Aqaba thuộc quyền sở hữu liên quốc gia giữa Iraq và Jordan: Dài 1.154 km, nhưng công suất thực tế bằng 0 do đây là "dự án của tương lai". Nếu được triển khai, tuyến ống này sẽ đưa dầu từ Iraq qua Jordan, ra cảng Aqaba trên Biển Đỏ, mở ra một cửa xuất khẩu hoàn toàn mới cho Iraq. Nhưng do vẫn còn nằm trên giấy và chưa vận hành thương mại, đường ống "không có giá trị" đóng góp vào việc giải tỏa áp lực nguồn cung trong ngắn hạn.

Đường ống Iraq – Turkey có chiều dài khoảng 970 km và công suất thiết kế lên tới 1,6 triệu thùng/ngày. Tuyến có thể trở thành một lựa chọn chiến lược quan trọng đối với Iraq, song lưu lượng thực tế hiện chỉ ở mức khoảng 170.000–250.000 thùng/ngày.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ những tranh chấp pháp lý và chính trị liên quan tới quyền kiểm soát, quản lý và xuất khẩu dầu giữa Chính phủ trung ương Iraq, Khu tự trị Kurdistan và Thổ Nhĩ Kỳ. Do đó, dù có công suất thiết kế lớn, độ tin cậy của tuyến này trong việc nhanh chóng thay thế dòng dầu qua Hormuz vẫn còn hạn chế.

Bức tranh trên cho thấy chưa có một giải pháp thay thế hoàn hảo cho Eo biển Hormuz trong ngắn hạn. Ngay cả trong kịch bản các tuyến đường ống thay thế hiện có được khai thác ở mức tối đa, tổng công suất cũng chỉ vào khoảng 7 triệu thùng/ngày – tương đương khoảng 35% lượng dầu đi qua Hormuz.

Đường ống Đông - Tây gần như là đường ống "có đủ sức nặng" để can thiệp, nhưng chính tuyến đường ống này lại đang bị đình trệ sau vụ tấn công UAV. Điều này khiến một trong những tuyến vận chuyển được kỳ vọng giúp né Hormuz và kết nối dầu mỏ Trung Đông với thị trường quốc tế qua Biển Đỏ bị gián đoạn. Đáng chú ý, hiện chưa có thông tin cụ thể về thời điểm tuyến East – West có thể hoạt động trở lại.

Nút thắt không chỉ nằm ở đường ống

Tuy nhiên, vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở năng lực của các tuyến đường ống. Bab al-Mandeb đang trở thành một điểm nghẽn mới đối với dòng chảy năng lượng khi bị lực lượng Houthi kiểm soát. Các cuộc tấn công liên tiếp của lực lượng Houthi và các nhóm vũ trang liên minh với Iran nhằm vào các mục tiêu liên quan đến Saudi Arabia đang làm gia tăng đáng kể rủi ro đối với hoạt động vận tải qua Biển Đỏ.

Khi này, các tàu chở dầu khi đó gần như bị chặn ở cả hai đầu tuyến, với Hormuz và Bab al-Mandeb cùng trở thành hai “nút thắt” hàng hải trọng yếu đối với dòng chảy dầu mỏ toàn cầu. Khi tình trạng gián đoạn kéo dài, hệ quả không chỉ dừng ở nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, mà còn có thể đẩy giá dầu khí, phân bón và cước vận chuyển tăng cao, gia tăng sức ép lên chi phí sản xuất và lạm phát trên phạm vi rộng.

Nội dung bài viết thể hiện quan điểm cá nhân tác giả, chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và phân tích, không phải là khuyến nghị đầu tư, chào mua hoặc chào bán bất kỳ loại chứng khoán nào. Nhà đầu tư nên tự nghiên cứu hoặc tham khảo ý kiến của chuyên gia trước khi đưa ra quyết định đầu tư.