“Hormuz thứ hai” xuất hiện, châu Á đối diện rủi ro năng lượng

Một eo biển rộng chỉ 32 km – Bab el-Mandeb đang chuyển từ vai trò tuyến phụ thành điểm nghẽn chiến lược, khi hơn 4 triệu thùng dầu/ngày đi qua trong tháng 3, tăng mạnh từ dưới 3 triệu thùng trước đó. Theo bà Muyu Xu, chuyên gia phân tích cấp cao tại Kpler, hơn 90% lượng dầu này chảy về châu Á, khiến khu vực trở thành “điểm cuối” của mọi gián đoạn tiềm tàng.

Sự dịch chuyển này không tự nhiên, mà là hệ quả trực tiếp khi eo biển Hormuz bị bó hẹp, buộc dòng dầu tái định tuyến qua hành lang nối Biển Đỏ và Vịnh Aden. Điều đáng nói là công suất 7 triệu thùng/ngày của hệ thống đường ống Đông – Tây Saudi Arabia đang gần chạm ngưỡng, theo dữ liệu thị trường, để bù đắp thiếu hụt.

Rủi ro vì vậy không nằm ở sản lượng, mà ở khả năng gián đoạn tức thời khi lực lượng Houthi kiểm soát bờ biển đối diện eo biển. Nhóm này từng làm gián đoạn vận tải sau xung đột Gaza 2023, và theo ông Ali Akbar Velayati, cố vấn cấp cao của lãnh tụ tối cao Iran, eo biển Bab el-Mandeb đang được xem có giá trị chiến lược tương đương Hormuz.

Nếu tuyến này bị phong tỏa, hành trình vận chuyển dầu tới châu Á có thể kéo dài tới 50 ngày khi phải vòng qua Mũi Hảo Vọng, gấp đôi thông thường. Ông Ajay Parmar, Giám đốc thị trường dầu mỏ tại ICIS, cảnh báo chi phí vận tải và nhiên liệu sẽ đội lên đáng kể, trong khi dòng tiền bị “giam” lâu hơn trong chu kỳ logistics.

Thị trường hiện phản ứng chưa tương xứng với rủi ro, dù dầu Brent đã vượt 100 USD/thùng so với vùng 70–80 USD trước đó. Ước tính khoảng 10 triệu thùng/ngày có thể chịu ảnh hưởng nếu eo biển Bab el-Mandeb gián đoạn, nhưng theo ông Parmar, mức định giá hiện tại vẫn chưa phản ánh đầy đủ kịch bản xấu.

Tác động tại châu Á sẽ phân hóa rõ, khi các nền kinh tế như Nhật Bản hay Hàn Quốc có dự trữ vài tháng, trong khi Indonesia và Pakistan chỉ dưới 30 ngày. Ông Darren Tay, phụ trách rủi ro quốc gia châu Á tại BMI (Fitch Solutions) cho rằng ngay cả khi phân bổ lại nguồn cung, cú sốc vẫn sẽ làm suy yếu tăng trưởng.

Một yếu tố đáng chú ý khác là dòng dầu Nga quay trở lại tuyến này sau khi Mỹ nới lỏng một phần trừng phạt giữa tháng 3, nhằm bù đắp thiếu hụt từ Trung Đông. Điều này làm tăng mật độ vận chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb, đồng thời khiến bất kỳ gián đoạn nào cũng có hiệu ứng dây chuyền mạnh hơn.

Cú sốc vì vậy chưa hiện hữu hoàn toàn, nhưng đã hình thành cấu trúc: phụ thuộc cao, tuyến thay thế hạn chế, và rủi ro địa chính trị khó định lượng. Khi ba biến số này hội tụ, thị trường không cần thiếu dầu để tăng giá chỉ cần mất niềm tin vào khả năng dòng chảy liên tục.

Eo biển Bab el-Mandeb, trong bối cảnh đó, không còn là một điểm trên bản đồ, mà là thước đo mới của an ninh năng lượng châu Á. Và khi rủi ro nằm ở tuyến đường, chi phí sẽ không dừng ở giá dầu, mà lan sang toàn bộ cấu trúc kinh tế.