Ngân hàng không còn gánh nổi nhu cầu vốn, thị trường vốn đứng trước bài toán 1.500 tỷ USD

Việt Nam cần khoảng 1.500 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2030 để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. Tuy nhiên, khi dư địa tín dụng ngân hàng ngày càng thu hẹp, bài toán huy động nguồn vốn trung và dài hạn đang được đặt lên vai thị trường vốn, từ cổ phiếu đến trái phiếu doanh nghiệp.

Theo bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu Dragon Capital, tín dụng ngân hàng chỉ có thể đáp ứng khoảng 25-30% nhu cầu vốn trong 5 năm tới, trong khi FDI và các dòng vốn quốc tế đóng góp thêm khoảng 15-20%. Điều đó đồng nghĩa mỗi năm Việt Nam vẫn còn thiếu khoảng 120-150 tỷ USD, buộc phải huy động từ thị trường vốn.

Áp lực lên hệ thống ngân hàng cũng ngày càng lớn. Tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện đã lên tới 146%, cao hơn Ấn Độ và tiệm cận Thái Lan, Malaysia. Dragon Capital cảnh báo nếu tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn GDP khoảng 3-5% mỗi năm, chỉ trong vòng 5 năm tới Việt Nam sẽ trở thành một trong những quốc gia có tỷ lệ tín dụng/GDP cao nhất châu Á, chỉ sau Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Theo bà Minh, một nền kinh tế hướng đến tầm nhìn hàng chục năm không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào nguồn vốn huy động ngắn hạn của hệ thống ngân hàng. Việc phụ thuộc quá lớn vào tín dụng không chỉ làm tăng chi phí vốn mà còn tạo áp lực lên mặt bằng lãi suất.

Thực tế, trong 6 tháng đầu năm 2026, tốc độ huy động vốn của các ngân hàng tiếp tục thấp hơn tăng trưởng tín dụng. Chênh lệch này gây sức ép lên thanh khoản, kéo theo áp lực tăng lãi suất huy động và lãi suất cho vay, qua đó ảnh hưởng tới kế hoạch mở rộng đầu tư của doanh nghiệp cũng như làm gia tăng rủi ro nợ xấu.

Trong bối cảnh đó, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho rằng việc tái cấu trúc các kênh dẫn vốn trở thành yêu cầu cấp thiết khi dư địa ngân sách và tín dụng đều dần thu hẹp. Theo ông, thị trường chứng khoán cần đảm nhận rõ hơn vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, thị trường vốn vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Dù Việt Nam được đánh giá là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư, nhà đầu tư nước ngoài vẫn liên tục bán ròng. Tỷ lệ sở hữu của khối ngoại hiện chỉ còn khoảng 12% vốn hóa, giảm một nửa so với giai đoạn đỉnh năm 2016.

Một nguyên nhân được nhiều chuyên gia chỉ ra là cơ cấu nhà đầu tư chưa bền vững. Theo ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), trong hơn 13,5 triệu tài khoản chứng khoán hiện nay, khoảng 98% thuộc về nhà đầu tư cá nhân. Sự áp đảo của dòng tiền cá nhân khiến thị trường biến động mạnh hơn, trong khi vai trò của các định chế đầu tư dài hạn vẫn còn hạn chế.

Bà Đặng Nguyệt Minh cho biết tổng tài sản do các quỹ trong nước quản lý mới đạt khoảng 32 tỷ USD, tương đương 6% GDP, nhưng chủ yếu tập trung ở trái phiếu. Riêng các quỹ mở cổ phiếu chỉ chiếm chưa đến 1% giá trị vốn hóa thị trường, còn tài sản của các quỹ hưu trí tự nguyện chỉ khoảng 81 triệu USD, thấp hơn rất nhiều so với Indonesia hay Ấn Độ.

Không chỉ thiếu dòng vốn dài hạn, thị trường cũng cần cải thiện chất lượng hàng hóa. Hiện nhóm tài chính - ngân hàng và bất động sản chiếm khoảng 68% vốn hóa thị trường, trong khi nhóm sản xuất chỉ chiếm khoảng 15% và dịch vụ khoảng 11%. Theo Dragon Capital, việc bổ sung thêm các doanh nghiệp công nghệ, sản xuất chất lượng cao cùng đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước sẽ giúp thị trường hấp dẫn hơn đối với dòng vốn dài hạn.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đặng Thành Tâm, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc, cho rằng khả năng thu hút vốn phụ thuộc trước hết vào chất lượng doanh nghiệp niêm yết. Theo ông, chỉ khi doanh nghiệp nâng cao quản trị, minh bạch thông tin và hoạt động hiệu quả hơn, thị trường mới đủ sức hấp thụ lượng vốn khổng lồ mà nền kinh tế cần trong những năm tới.