Vốn công kỷ lục, Bộ Xây dựng siết toàn chuỗi đầu tư

Khi quy mô đầu tư công năm 2025 ước gần 700.000 tỷ đồng – mức cao nhất từ trước tới nay – Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh ban hành Chỉ thị siết toàn bộ quy trình đầu tư xây dựng, từ quyết định chủ trương đến quyết toán, vận hành.

Đây không chỉ là yêu cầu quản lý nội bộ, mà nằm trong chuỗi chỉ đạo rộng hơn của Chính phủ về chống lãng phí và đẩy nhanh tiến độ hạ tầng.

Đặt trong trục pháp lý “không có vùng cấm”

Bộ Xây dựng yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm Chỉ thị 08/CT-TTg về phòng, chống lãng phí; Công điện 02/CĐ-TTg về tăng cường quản lý, đẩy nhanh tiến độ dự án hạ tầng; cùng các quy định hướng dẫn xác định lãng phí để xử lý hình sự hành vi vi phạm.

Tinh thần xuyên suốt được nhấn mạnh: không có vùng cấm, không có ngoại lệ, gắn trách nhiệm người đứng đầu với hiệu quả đầu tư.

Việc đặt Chỉ thị trong hệ thống chỉ đạo này cho thấy rủi ro không còn dừng ở nhắc nhở hành chính, mà có thể chuyển thành trách nhiệm pháp lý nếu để xảy ra sai phạm.

Lãng phí bắt đầu từ khâu chuẩn bị

Theo Bộ Xây dựng, nhiều dự án còn xác định tổng mức đầu tư chưa sát thực tế; phân kỳ thiếu đồng bộ khiến từng đoạn hoàn thành nhưng chưa phát huy hiệu quả; khảo sát địa chất, vật liệu chưa kỹ dẫn tới phát sinh chi phí trong quá trình thi công.

Với quy mô vốn hàng trăm nghìn tỷ đồng mỗi năm, sai lệch chỉ 1–2% cũng tương đương hàng nghìn tỷ đồng ngân sách.

Chỉ thị lần này yêu cầu nghiêm cấm nâng khống tổng mức đầu tư; hồ sơ thiết kế, dự toán phải tính đúng, tính đủ, không vượt phê duyệt. Dự án phân kỳ phải bảo đảm từng phần hoàn thành có thể khai thác ngay, tránh đầu tư nửa vời.

Doanh nghiệp phải thay đổi cách làm

Ở khâu đấu thầu, Bộ yêu cầu loại bỏ thông thầu, hạn chế cạnh tranh, chuyển nhượng thầu trái phép.

Trong thi công, hợp đồng, tạm ứng và bảo lãnh ngân hàng phải được kiểm soát chặt; nhà thầu chậm tiến độ sẽ bị xử lý theo hợp đồng thay vì kéo dài điều chỉnh.

Các dự án hoàn thành nhưng chậm quyết toán nhiều năm phải xử lý dứt điểm; không để tồn đọng khối lượng đã thực hiện nhưng chưa thanh toán.

Điểm nhấn quan trọng là trách nhiệm người đại diện pháp luật và người đứng đầu được gắn trực tiếp với hiệu quả sử dụng vốn.

Việc siết kỷ luật đầu tư xây dựng diễn ra trong chu kỳ giải ngân lớn chưa từng có.

Nếu thực thi nghiêm, môi trường đấu thầu và quản lý dự án sẽ minh bạch hơn, nhưng dư địa “linh hoạt” của chủ đầu tư và nhà thầu cũng sẽ hẹp lại. Với doanh nghiệp xây dựng, rà soát hồ sơ, năng lực thực hiện và quản trị dòng tiền không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc.