Chính phủ yêu cầu bình ổn giá vật liệu xây dựng khi chi phí đầu tư tăng mạnh

Áp lực từ giá vật liệu xây dựng đang buộc Chính phủ phải vào cuộc mạnh hơn trong điều hành. Trước diễn biến tăng giá trên diện rộng, yêu cầu đặt ra là kiểm soát chi phí đầu tư và giữ ổn định thị trường, đặc biệt với các dự án hạ tầng quy mô lớn. Đây không còn là vấn đề riêng của doanh nghiệp, mà đã trở thành biến số vĩ mô ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ đầu tư công và mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Theo Bộ Tài chính Việt Nam, trong quý I/2026, giá xi măng tăng khoảng 8%, thép tăng hơn 5%, trong khi cát xây dựng tăng tới 69% so với cùng kỳ. Mức tăng này phản ánh sự kết hợp của chi phí đầu vào tăng (nhiên liệu, vận chuyển) và nhu cầu xây dựng bùng lên khi đầu tư công được đẩy mạnh. Khi hai yếu tố này cùng lúc đi lên, thị trường vật liệu nhanh chóng rơi vào trạng thái căng.

Áp lực không dừng ở con số thống kê, mà đã lan xuống công trường. Tại Lào Cai, nhiều dự án giao thông trọng điểm đối mặt nguy cơ chậm tiến độ khi giá vật liệu tăng 20–30% và nguồn cung khan hiếm. Giá nhựa đường từ 140.000 đồng/m³ lên 200.000 đồng/m³, cát xây dựng tăng lên 300.000 đồng/m³. Khi chi phí vượt dự toán, tiến độ không còn phụ thuộc vào kế hoạch, mà phụ thuộc vào khả năng “chịu đựng” tài chính của nhà thầu.

Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở cơ chế hợp đồng. Nhiều dự án vẫn áp dụng đơn giá cố định, trong khi giá vật liệu biến động nhanh theo thị trường. Điều này buộc nhà thầu phải bù lỗ hoặc vay vốn để duy trì thi công, làm gia tăng rủi ro tài chính và kéo dài vòng quay vốn. Khi chi phí đầu vào tăng nhưng không được điều chỉnh, áp lực không chỉ nằm ở doanh nghiệp mà còn quay ngược lại hệ thống đầu tư công.

Trước tình hình đó, Chính phủ yêu cầu tăng cường quản lý, minh bạch giá và xử lý các hành vi găm hàng, đầu cơ. Bộ Xây dựng Việt Nam được giao phối hợp với địa phương đảm bảo nguồn cung, tháo gỡ vướng mắc khai thác và vận chuyển vật liệu. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này sẽ phụ thuộc vào việc xử lý đồng thời cả phía cung lẫn cơ chế điều hành giá.

Về trung hạn, các đề xuất như công bố chỉ số giá vật liệu sát thị trường theo tháng, hoàn thiện hợp đồng có điều chỉnh giá và nghiên cứu cơ chế “dự trữ vật liệu” đang được đặt ra. Một số ý kiến tại Quốc hội cho rằng cần có công cụ điều tiết tương tự xăng dầu để hạn chế biến động đột ngột của cát, đá. Nếu không có cơ chế phù hợp, mỗi chu kỳ tăng giá sẽ tiếp tục gây gián đoạn đầu tư.

Tổng thể, giá vật liệu xây dựng đang trở thành điểm nghẽn mới của nền kinh tế khi tác động trực tiếp đến chi phí, tiến độ và hiệu quả đầu tư. Nếu không được kiểm soát, áp lực này có thể lan rộng sang nhiều lĩnh vực liên quan. Trong bối cảnh đó, yêu cầu bình ổn giá không chỉ nhằm giữ ổn định thị trường, mà còn để bảo vệ tính bền vững của các dự án hạ tầng và tăng trưởng dài hạn.