Việt Nam hướng tới nâng hạng MSCI Emerging Market trong giai đoạn 2028 - 2030

Phát biểu tại Hội nghị thường niên Diễn đàn Chứng khoán châu Á lần thứ 31 (ASF AGM 31) tổ chức tại Việt Nam đầu tháng 10 vừa qua, ông Vũ Chí Dũng - Trưởng ban Pháp chế và Hợp tác quốc tế, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết thị trường chứng khoán Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể cả về quy mô, số lượng nhà đầu tư và mức độ hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, việc được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp mới chỉ là bước khởi đầu cho giai đoạn phát triển tiếp theo, với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng vận hành và khả năng huy động vốn cho nền kinh tế.

Theo ông Dũng, đến tháng 9/2026, quy mô vốn hóa toàn thị trường chứng khoán Việt Nam đạt khoảng 379,7 tỷ USD, tương đương 76,8% GDP, tăng hơn 7 lần so với mức 52 tỷ USD của năm 2015. Tính đến cuối tháng 8/2026, thị trường có 727 cổ phiếu và chứng chỉ quỹ niêm yết trên HOSE và HNX, cùng 819 cổ phiếu đăng ký giao dịch trên UPCoM.

Sự phát triển của thị trường cũng được phản ánh qua số lượng tài khoản giao dịch chứng khoán. Đến cuối tháng 8/2026, tổng số tài khoản đạt khoảng 13,89 triệu, tăng gần 17% so với cuối năm 2025. Với kết quả này, thị trường đã vượt mục tiêu có 11 triệu tài khoản vào năm 2030 được đặt ra trong chiến lược phát triển thị trường chứng khoán.

Ở thị trường trái phiếu, đến cuối tháng 8/2026 có 485 mã trái phiếu niêm yết với tổng giá trị khoảng 110,7 tỷ USD, tăng 7,5% so với cuối năm trước, tương đương 22,4% GDP. Thanh khoản thị trường tiếp tục cải thiện khi giá trị giao dịch bình quân trong tháng 9 đạt khoảng 802,7 triệu USD mỗi phiên, tăng 21,5% so với tháng trước.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thị trường vẫn đối mặt với những thách thức nhất định trong việc thu hút dòng vốn quốc tế. Số liệu được đại diện UBCKNN đưa ra cho thấy, tính từ đầu năm đến thời điểm thống kê, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng khoảng 3,76 tỷ USD trên thị trường cổ phiếu và 94,8 triệu USD trên thị trường trái phiếu.

Trong bối cảnh đó, việc cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, nâng cao chất lượng hàng hóa và hoàn thiện cơ chế vận hành được xác định là những nhiệm vụ quan trọng nhằm tăng sức hấp dẫn đối với các dòng vốn đầu tư dài hạn.

Còn 8 tiêu chí trong lộ trình hướng tới MSCI Emerging Market

Đề cập đến quá trình nâng hạng, ông Vũ Chí Dũng cho biết Việt Nam đã trải qua hành trình cải cách kéo dài nhiều năm, kể từ khi được FTSE Russell đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng năm 2018.

Trong quá trình này, nhiều thay đổi quan trọng đã được triển khai, đặc biệt là việc tháo gỡ yêu cầu ký quỹ trước toàn bộ tiền đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài thông qua Thông tư 68/2024/TT-BTC.

Việc hệ thống công nghệ thông tin KRX chính thức đi vào vận hành từ ngày 5/5/2025 cũng tạo nền tảng cho quá trình hiện đại hóa hạ tầng thị trường. Tiếp đó, những điều chỉnh về cơ chế giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài và việc triển khai hệ thống xử lý giao dịch tự động STP trong năm 2026 đã góp phần cải thiện khả năng kết nối giữa các thành viên thị trường.

Những nỗ lực này tạo tiền đề để thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp vào ngày 21/9 vừa qua.

Tuy nhiên, theo đại diện UBCKNN, mục tiêu của Việt Nam không dừng lại ở việc duy trì vị thế mới nổi thứ cấp mà còn hướng tới nhóm thị trường mới nổi của MSCI và thị trường mới nổi tiên tiến của FTSE Russell trước năm 2030.

Đáng chú ý, theo đánh giá được ông Dũng trình bày, Việt Nam hiện đáp ứng 10/18 tiêu chí của MSCI, còn 8 tiêu chí cần tiếp tục cải thiện. Trong đó, bốn tiêu chí thuộc nhóm kỹ thuật và bốn tiêu chí liên quan đến khung pháp lý, điều kiện tiếp cận thị trường.

Đối với nhóm kỹ thuật, các vấn đề cần hoàn thiện gồm cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), luồng thông tin, thủ tục đăng ký và cơ chế cho vay chứng khoán, bán khống.

Ở nhóm pháp lý, những nội dung cần tiếp tục cải thiện bao gồm bảo đảm quyền bình đẳng của nhà đầu tư, tự do hóa ngoại hối, giới hạn sở hữu nước ngoài và tỷ lệ sở hữu còn lại dành cho nhà đầu tư nước ngoài.

Để đáp ứng các yêu cầu này, UBCKNN sẽ tiếp tục thúc đẩy hoàn thiện khung pháp lý, trong đó có việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến Luật Chứng khoán năm 2019 và Nghị định 155/2020, hướng tới đơn giản hóa điều kiện kinh doanh và tạo cơ sở triển khai những nghiệp vụ mới.

Một định hướng đáng chú ý là tháo gỡ mức trần sở hữu nước ngoài 50% đối với 43 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, đồng thời nâng cao tính minh bạch về giới hạn sở hữu nước ngoài và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng.

Về hạ tầng, theo lộ trình được đại diện UBCKNN đưa ra, cơ chế CCP dành cho thị trường cổ phiếu dự kiến vận hành trong năm 2027. Trong khi đó, hệ thống KRX được định hướng nâng cấp để có khả năng xử lý khoảng 10 triệu lệnh mỗi phiên vào cuối năm 2026.

Các tiện ích giao dịch mới như giao dịch giữa phiên, cơ chế khớp lệnh kết thúc ngẫu nhiên, tài khoản tổng và bán khống cũng nằm trong định hướng phát triển, nhằm đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao hiệu quả giao dịch và từng bước tiệm cận thông lệ quốc tế.

Song song với việc nâng cấp hạ tầng, thị trường sẽ tiếp tục cải thiện chất lượng công bố thông tin bằng tiếng Anh, nâng cao quản trị doanh nghiệp theo các nguyên tắc của OECD và thúc đẩy lộ trình áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS.

Trên cơ sở các nhiệm vụ này, Việt Nam đặt mục tiêu được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng trong giai đoạn 2027 - 2028, tiến tới đạt chuẩn thị trường mới nổi trong giai đoạn 2028 - 2030. Đây là lộ trình phấn đấu của Việt Nam, còn kết quả nâng hạng sẽ phụ thuộc vào đánh giá của tổ chức phân loại thị trường.

Hướng tới 500 quỹ đầu tư chứng khoán vào năm 2030

Bên cạnh mục tiêu nâng hạng, ông Vũ Chí Dũng cũng đề cập đến định hướng phát triển thị trường chứng khoán theo chiều sâu, trong đó việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư tổ chức và phát triển ngành quỹ đầu tư được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Theo Đề án tái cơ cấu nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán đến năm 2030, được phê duyệt tại Quyết định 3168/QĐ-BTC, Việt Nam đặt mục tiêu có 500 quỹ đầu tư chứng khoán vào năm 2030, với tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đạt tối thiểu 5% GDP.

Cùng với sự phát triển về quy mô, số lượng nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ được kỳ vọng đạt khoảng 2,5 triệu người vào năm 2030 và tăng lên 5 triệu người vào năm 2035.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, mục tiêu là đạt khoảng 200.000 tài khoản giao dịch vào năm 2030, sau đó duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 15% mỗi năm.

Đáng chú ý, cơ cấu giao dịch trên thị trường cũng được định hướng thay đổi theo hướng giảm dần sự phụ thuộc vào nhà đầu tư cá nhân. Theo đó, tỷ trọng giao dịch của nhóm nhà đầu tư này được đặt mục tiêu giảm còn khoảng 70% vào năm 2030 và 60% trong giai đoạn tiếp theo. Ngược lại, tỷ trọng của nhà đầu tư tổ chức và nước ngoài được kỳ vọng tăng từ 30% lên 40%.

Việc tái cơ cấu cơ sở nhà đầu tư được đặt trong định hướng phát triển thị trường vốn minh bạch, hiện đại, có khả năng cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, qua đó giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn tín dụng ngắn hạn.

Đây cũng là một trong những yêu cầu đối với thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn mới, khi sự phát triển không chỉ được đo lường bằng số lượng tài khoản hay quy mô giao dịch, mà còn bằng khả năng thu hút dòng vốn đầu tư ổn định, chuyên nghiệp và dài hạn.

Về các mục tiêu phát triển thị trường, đại diện UBCKNN cho biết Việt Nam phấn đấu đưa quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt tối thiểu 120% GDP vào năm 2030, trong khi dư nợ thị trường trái phiếu đạt tối thiểu 58% GDP.

Đồng thời, tỷ trọng trái phiếu chính phủ do các tổ chức ngoài hệ thống ngân hàng nắm giữ được đặt mục tiêu đạt tối thiểu 60%, qua đó thúc đẩy đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư và tăng cường khả năng huy động vốn dài hạn.

Trong dài hạn, thị trường chứng khoán còn được định hướng phát triển các sản phẩm tài chính xanh, nâng cấp hệ thống chỉ số ESG theo tiêu chuẩn quốc tế, thúc đẩy chuyển đổi số và nghiên cứu hình thành nền tảng giao dịch chuyên biệt dành cho các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Các định hướng này gắn với mục tiêu phát triển thị trường tài chính Việt Nam đến năm 2045, trong đó có lộ trình hình thành các trung tâm tài chính quốc tế tại TP HCM và Đà Nẵng.

Có thể thấy, sau dấu mốc nâng hạng FTSE Russell, trọng tâm phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đang dần chuyển từ việc đáp ứng những điều kiện phân loại thị trường sang hoàn thiện toàn diện chất lượng vận hành, cơ cấu nhà đầu tư và khả năng huy động vốn.