UNDP: Xung đột Trung Đông có thể khiến khu vực Arab mất tới 194 tỷ USD

Xung đột tại Trung Đông đang gây ra những hệ lụy kinh tế – xã hội sâu rộng khi có thể khiến các nền kinh tế Arab mất từ 3,7–6% GDP, tương đương khoảng 194 tỷ USD. Theo báo cáo công bố ngày 31/3 của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), mức thiệt hại này thậm chí có thể vượt tổng tăng trưởng GDP của khu vực trong năm 2025.

Báo cáo cho thấy cú sốc không chỉ dừng ở tăng trưởng mà còn lan sang thị trường lao động. Tỷ lệ thất nghiệp được dự báo tăng thêm 4%, tương đương khoảng 3,6 triệu việc làm bị mất – cao hơn số việc làm tạo ra trong năm trước. Hệ quả là khoảng 4 triệu người có nguy cơ rơi vào nghèo đói, phản ánh mức độ tổn thương sâu sắc của khu vực trước các cú sốc địa chính trị.

Ông Abdallah Al Dardari, Trợ lý Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc kiêm Giám đốc khu vực Arab của UNDP, cho rằng xung đột lần này là “hồi chuông cảnh báo” buộc các quốc gia phải xem xét lại chiến lược phát triển. Theo ông, việc phụ thuộc lớn vào dầu mỏ và khí đốt đang khiến nền kinh tế dễ tổn thương, đòi hỏi phải đẩy mạnh đa dạng hóa và tăng cường hợp tác khu vực.

Tác động đã hiện rõ tại các nền kinh tế vùng Vịnh. Chỉ sau một tháng xung đột với Iran, các nước như Saudi Arabia, UAE và Qatar ước tính mất khoảng 1% GDP, tương đương 20–25 tỷ USD, chủ yếu do gián đoạn năng lượng và vận tải hàng không. Đây là mức suy giảm đáng kể đối với các nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu năng lượng.

Nguyên nhân chính đến từ việc eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu – gần như bị tê liệt, với lưu lượng giảm xuống dưới 10% mức bình thường. Sự đứt gãy này đã lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng và thương mại khu vực.

Tại Saudi Arabia, sản lượng dầu giảm từ 10,4 triệu thùng/ngày xuống còn khoảng 8 triệu thùng trong tháng 3, khiến nước này thiệt hại hơn 10 tỷ USD chỉ trong một tháng. Dù có thể chuyển hướng xuất khẩu qua Biển Đỏ, nền kinh tế vẫn chịu áp lực lớn khi dầu mỏ chiếm hơn 50% nguồn thu ngân sách.

Trong khi đó, UAE chịu ảnh hưởng mạnh ở lĩnh vực hàng không và dịch vụ. Các hãng bay lớn như Emirates và Etihad Airways buộc phải cắt giảm công suất, khiến ngành hàng không thiệt hại khoảng 1,5–2,5 tỷ USD, nâng tổng thiệt hại của nền kinh tế lên khoảng 6 tỷ USD.

Qatar được đánh giá là chịu tác động nghiêm trọng nhất khi xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) bị gián đoạn. Công ty năng lượng quốc gia QatarEnergy phải dừng sản xuất, làm mất khoảng 17% năng lực xuất khẩu, với thiệt hại có thể lên tới 20 tỷ USD trong vài năm tới. Thị trường chứng khoán nước này cũng đã mất khoảng 13 tỷ USD giá trị kể từ khi chiến sự bùng phát.

Theo UNDP, những con số này cho thấy xung đột không chỉ là cú sốc ngắn hạn mà có thể làm thay đổi quỹ đạo phát triển dài hạn của khu vực. Trong bối cảnh đó, việc đa dạng hóa nền kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào năng lượng được xem là điều kiện then chốt để tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc tương tự trong tương lai.