Thị trường chứng khoán sau nâng hạng: Không thể chỉ trông chờ dòng vốn ngoại

Phát triển nhà đầu tư tổ chức trong nước đang trở thành một trong những trọng tâm của cơ quan quản lý nhằm tăng tính ổn định cho thị trường chứng khoán Việt Nam sau nâng hạng.

Tại phiên thảo luận “Capital Market 2027 - Dòng vốn mới - Cấu trúc mới - Cơ hội đầu tư mới”, thuộc Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 (VIF 2027), bà Phạm Thị Thùy Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho rằng thị trường không thể chỉ dựa vào khả năng thu hút vốn ngoại mà cần phát huy vai trò của các nhà đầu tư tổ chức trong nước.

Theo bà Linh, để thu hút dòng vốn, thị trường cần có thêm hàng hóa chất lượng, tức những doanh nghiệp niêm yết đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư. Tuy nhiên, bên cạnh nguồn cung, việc phát triển lực lượng nhà đầu tư tổ chức nội cũng có ý nghĩa quan trọng.

Dòng vốn tổ chức đến từ cả trong và ngoài nước, nhưng vốn ngoại chịu ảnh hưởng đáng kể từ tình hình tài chính toàn cầu. Vì vậy, việc xây dựng lực lượng nhà đầu tư tổ chức trong nước có khả năng đầu tư dài hạn được UBCKNN xác định là hướng đi cần thiết để tạo nền tảng ổn định hơn cho thị trường.

Tháo gỡ rào cản với dòng vốn ngoại

Song song với việc phát triển nhà đầu tư nội, UBCKNN vẫn tiếp tục xử lý các vướng mắc trong quá trình tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài.

Bà Linh cho biết UBCKNN cùng các đơn vị vận hành thị trường như Sở Giao dịch Chứng khoán duy trì tổ công tác trao đổi hằng tháng với các tổ chức xếp hạng và nhà đầu tư tổ chức lớn nhằm tiếp nhận phản ánh, tìm giải pháp tháo gỡ.

Một số vấn đề được đề cập gồm cơ chế Non-Prefunding và yêu cầu giao dịch thông qua các công ty chứng khoán toàn cầu theo thông lệ quốc tế. Theo bà Linh, những nội dung này đã được thể hiện trong quy định pháp lý.

Đối với thủ tục mở tài khoản đầu tư gián tiếp, trước đây nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện nhiều bước, trong đó có yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự. Vướng mắc này đã được Ngân hàng Nhà nước xử lý. Trong khi đó, với tài khoản giao dịch chứng khoán, nhà đầu tư nước ngoài có thể bắt đầu giao dịch chỉ trong một ngày.

Tuy nhiên, việc quy định được sửa đổi chưa đồng nghĩa nhà đầu tư đã nắm rõ cách triển khai. Một số tổ chức vẫn đặt câu hỏi về quy trình thực hiện trên thực tế, dù các vướng mắc pháp lý đã được xử lý.

Do đó, cơ quan quản lý, đơn vị vận hành thị trường, công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ đã trực tiếp trao đổi, hướng dẫn các tổ chức nước ngoài về quy định cũng như quy trình thực hiện.

Một nội dung khác được nhà đầu tư ngoại quan tâm là cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Theo bà Linh, về mặt hệ thống, thị trường đã đáp ứng yêu cầu; Bộ Tài chính cũng đã ban hành thông tư liên quan vào tháng 9/2026.

Hiện UBCKNN đang xem xét hồ sơ cấp giấy chứng nhận hoạt động bù trừ theo cơ chế CCP cho các công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký. Cơ chế này dự kiến triển khai trong năm 2027.

Về tiến độ chuẩn bị, tại Hội nghị thành viên năm 2026 diễn ra ngày 6/11 tại Quy Nhơn, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), cho biết đơn vị phấn đấu hoàn thiện nền tảng công nghệ vào đầu tháng 3/2027.

Trong quý I hoặc quý II/2027, VSDC dự kiến báo cáo Bộ Tài chính và UBCKNN xem xét đưa mô hình vào vận hành chính thức sau khi hoàn tất các điều kiện cần thiết. Để phục vụ kế hoạch này, VSDC đang kiện toàn tổ chức, nhân sự, cơ sở vật chất và hệ thống công nghệ cho công ty con do đơn vị sở hữu 100% vốn.

Ngoài CCP, UBCKNN cũng đang xử lý các vấn đề liên quan đến tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOL) và tài khoản tổng (Omnibus Account). Với FOL, dự thảo sửa đổi Nghị định 155 dự kiến được trình trong năm 2026, trong đó có định hướng mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài.

Đối với Omnibus Account, cơ quan quản lý đang phối hợp với nhà đầu tư, công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ để tìm giải pháp phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời đáp ứng yêu cầu của hệ thống và quy định trong nước.

Mở rộng nguồn hàng, bổ sung sản phẩm cho thị trường

Bên cạnh cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, UBCKNN cũng thúc đẩy mở rộng nguồn cung hàng hóa và đa dạng hóa sản phẩm đầu tư trong giai đoạn 2027-2030.

Trước câu hỏi về việc nên ưu tiên IPO doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp FDI, thoái vốn Nhà nước hay phát triển các sản phẩm như ETF, trái phiếu và phái sinh, bà Linh cho rằng không thể lựa chọn riêng một hướng bởi các nội dung này đang được triển khai đồng thời.

Ở thị trường cổ phiếu, cơ quan quản lý đang thúc đẩy hoạt động IPO gắn với niêm yết. Đối với doanh nghiệp FDI, bà Linh nhận định cơ chế hiện nay đã cởi mở hơn, tạo điều kiện để doanh nghiệp huy động vốn và niêm yết khi đáp ứng đủ điều kiện.

Về sản phẩm mới, UBCKNN dự kiến triển khai hợp đồng quyền chọn chỉ số trong năm 2027. Trong năm 2026, cơ quan này cũng dự kiến ban hành thông tư mới nhằm bổ sung sản phẩm trên.

Ngoài ra, UBCKNN sẽ báo cáo Bộ Tài chính và Chính phủ về việc tổ chức thị trường dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (startup). Theo bà Linh, đây là một phân khúc thị trường mới.

Theo lộ trình được đại diện UBCKNN đề cập, năm 2026 có thị trường carbon; năm 2027 có thể hình thành thị trường dành cho startup, cùng với các sản phẩm và dịch vụ mới như phái sinh, tài khoản tổng và CCP.

Việc phát triển nhà đầu tư tổ chức trong nước, tháo gỡ rào cản cho dòng vốn ngoại, mở rộng nguồn hàng và bổ sung sản phẩm đang được triển khai song song. Đây là những hướng đi nhằm tăng nguồn vốn dài hạn, nâng khả năng huy động vốn của doanh nghiệp và củng cố nền tảng cho thị trường chứng khoán sau nâng hạng.