Siêu dự án chống ngập 10.000 tỷ ở TP.HCM sắp cán đích: 6 "lá chắn thép" lộ diện sau một thập kỷ

Sau gần một thập kỷ thăng trầm, dự án "Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu" (giai đoạn 1) đang bước vào chặng nước rút cuối cùng, với 6 cống ngăn triều khổng lồ dần lộ diện và dự kiến bàn giao ngay trong tháng 11/2026.

Một thập kỷ lỡ hẹn, nay tái khởi động

Công trình do Công ty CP Đầu tư Xây dựng Trung Nam (qua đơn vị dự án Trung Nam An Triều) làm chủ đầu tư theo hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao), tổng vốn gần 10.000 tỷ đồng, đổi lại bằng quỹ đất đối ứng. Dự án khởi công từ ngày 26/6/2016, từng đặt mục tiêu hoàn thành năm 2018 nhưng nhiều lần đình trệ do vướng mắc thủ tục thanh toán quỹ đất và dòng vốn.

Bước ngoặt đến sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết 212/NQ-CP (tháng 7/2025) nhằm tháo gỡ các nút thắt tài chính. Ngày 2/2/2026, công trình chính thức tái khởi động, với cam kết của lãnh đạo thành phố đưa dự án về đích chậm nhất trong năm 2026 - đúng theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ.

Dự án kiểm soát ngập cho khoảng 570km² thuộc bờ hữu sông Sài Gòn và khu vực trung tâm thành phố, gồm 6 cống kiểm soát triều lớn: Bến Nghé (quận 1 - quận 4 cũ), Tân Thuận (quận 4 - quận 7 cũ), Phú Định (kênh Đôi, quận 8 cũ), Mương Chuối và Phú Xuân (huyện Nhà Bè cũ), Cây Khô (nối Bình Chánh - Nhà Bè cũ); cùng 2 cống kiểm soát nhỏ (Cầu Kinh, Bà Bướm), khoảng 6-7,8km đê kè và 43 cống kiểm soát triều quy mô nhỏ. Khi vận hành đồng bộ, hệ thống được kỳ vọng bảo vệ trực tiếp đời sống của khoảng 6,5 triệu người dân TP.HCM.

Điểm nhấn kỹ thuật đáng chú ý nhất là cống Bến Nghé bên cầu Mống, sử dụng thiết kế van chìm độc nhất trong dự án: cửa van thép nặng hơn 434 tấn có thể "giấu" dưới mặt nước và được nâng lên bằng hệ thống thủy lực khi cần ngăn triều. Các cống Phú Định và Cây Khô còn có âu thuyền rộng 15m để đảm bảo giao thông thủy, riêng buồng âu Cây Khô dài tới 160m.

Tiến độ 93%, chạy đua với thời gian

Theo Báo Đấu thầu, tính đến giữa tháng 9/2026, dự án đã huy động hơn 1.500 kỹ sư, công nhân thi công đồng loạt tại 9 vị trí trọng yếu, với tổng tiến độ đạt khoảng 93%. Cống Bến Nghé dẫn đầu tiến độ với 99%, đã được nghiệm thu, bàn giao và vận hành thử từ tháng 2/2026. Theo ghi nhận của Thanh Niên đầu tháng 9, các cống còn lại cũng đạt tiến độ cao: Tân Thuận khoảng 95%, Mương Chuối - hạng mục lớn nhất dự án - đạt 94%, Phú Xuân 92%, Phú Định 90% và Cây Khô 89%.

Tại công trường cống Phú Định trên kênh Đôi, hơn 200 cán bộ, công nhân đang làm việc liên tục 3 ca để kịp bàn giao trong tháng 10/2026. Theo VTC News, cống Tân Thuận cũng đang gấp rút hoàn thiện các hạng mục cuối để chuẩn bị vận hành thử cùng thời điểm.

Về nguồn lực tài chính, theo VietnamNet, ngân hàng BIDV đã đề xuất phương án hỗ trợ vốn giúp nhà đầu tư có thêm nguồn lực hoàn thành dự án đúng hạn, với điều kiện được thành phố giao đất đối ứng theo hợp đồng BT.

Không chỉ giải quyết bài toán ngập do triều, dự án còn kéo theo sự đổi thay rõ rệt ở các khu vực ven kênh từng lầy lội, phủ kín lau sậy: đường giao thông, vỉa hè và kè được nâng cấp, nhiều đoạn đã rải đá, nâng cao mặt đường. Người dân sống gần công trình ghi nhận môi trường sống được cải thiện, việc buôn bán và đi lại cũng thuận lợi hơn trước.

Theo kế hoạch, toàn bộ dự án sẽ hoàn thành và bàn giao trong tháng 11/2026, sớm hơn mốc yêu cầu chậm nhất 31/12/2026 của lãnh đạo thành phố. Khi vận hành đồng bộ, hệ thống không chỉ xóa các điểm ngập kinh niên mà còn bổ sung tuyến đường ven kênh, tạo đòn bẩy chỉnh trang đô thị cho khu vực trung tâm TP.HCM.