Sau hơn 100 năm, năng lượng tái tạo lần đầu vượt than đá về sản lượng điện toàn cầu

Theo dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, trong năm 2025, năng lượng tái tạo chiếm 33,8% sản lượng điện toàn cầu, tương đương khoảng 10.730 terawatt giờ (TWh), vượt mức 33% của điện than, tương đương khoảng 10.476 TWh.

Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1919, năng lượng tái tạo vượt than đá về tỷ trọng sản xuất điện toàn cầu. Hơn 100 năm trước, thủy điện từng giúp năng lượng tái tạo tạm thời vượt than đá, nhưng lợi thế đó nhanh chóng biến mất khi điện than bùng nổ trong thời kỳ công nghiệp hóa và giữ vai trò thống trị suốt gần cả thế kỷ.

Sự thay đổi lần này được thúc đẩy chủ yếu bởi tốc độ phát triển mạnh của điện mặt trời và điện gió tại Trung Quốc, Mỹ và châu Âu – ba khu vực đang dẫn dắt quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Trong vòng 10 năm qua, tỷ trọng năng lượng tái tạo trong sản lượng điện thế giới đã tăng gần 11 điểm phần trăm, từ khoảng 23% năm 2015 lên gần 34% vào năm 2025. Phần lớn mức tăng đến từ các dự án điện mặt trời và điện gió quy mô lớn, trong bối cảnh chi phí công nghệ liên tục giảm mạnh.

Giá pin mặt trời, hệ thống lưu trữ điện và tuabin gió giảm nhanh trong nhiều năm qua đã giúp năng lượng tái tạo trở nên cạnh tranh hơn đáng kể so với điện than tại nhiều nền kinh tế lớn. Cùng với đó, các chính phủ cũng đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng năng lượng sạch nhằm theo đuổi mục tiêu giảm phát thải và trung hòa carbon.

Trong bức tranh này, Trung Quốc đang đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Quốc gia này hiện không chỉ là thị trường tiêu thụ điện lớn nhất thế giới mà còn là trung tâm sản xuất và lắp đặt điện mặt trời, điện gió lớn nhất toàn cầu.

Dù vậy, than đá vẫn chưa mất đi vai trò trung tâm trong hệ thống năng lượng thế giới. Trong năm 2025, điện than chỉ giảm khoảng 63 TWh – mức giảm đầu tiên kể từ giai đoạn đại dịch Covid-19 năm 2020.

Quan trọng hơn, nếu cộng cả khí đốt và các nguồn điện hóa thạch khác, nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm hơn một nửa sản lượng điện toàn cầu. Điều đó cho thấy thế giới vẫn chưa thể thoát khỏi sự phụ thuộc lớn vào năng lượng truyền thống.

Trong khi năng lượng tái tạo tăng nhanh, điện hạt nhân lại tiếp tục suy giảm tỷ trọng so với giai đoạn đỉnh cao cuối thế kỷ 20. Điều này khiến quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu hiện phụ thuộc chủ yếu vào tốc độ mở rộng của điện mặt trời và điện gió.

Việc năng lượng tái tạo vượt than đá vì thế mang ý nghĩa biểu tượng rất lớn với thị trường năng lượng toàn cầu. Đây không chỉ là dấu hiệu cho thấy điện sạch đang trở nên cạnh tranh hơn về chi phí, mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong chiến lược đầu tư năng lượng của nhiều quốc gia.

Tuy nhiên, cột mốc này chưa đồng nghĩa nhiên liệu hóa thạch đã mất vai trò thống trị. Khi nhu cầu điện toàn cầu vẫn tiếp tục tăng mạnh bởi AI, trung tâm dữ liệu, xe điện và quá trình điện khí hóa nền kinh tế, thế giới có thể sẽ còn cần nhiều năm nữa để thực sự bước sang một hệ thống năng lượng ít carbon hơn.