Sau GDP 8,18%, kinh tế Việt Nam cần làm gì để tăng tốc 6 tháng cuối năm?

Nền kinh tế Việt Nam khép lại nửa đầu năm 2026 với nhiều điểm sáng khi GDP tăng 8,18%, mức cao nhất của cùng kỳ kể từ năm 2011. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, khu vực công nghiệp - xây dựng và dịch vụ đóng góp hơn 88% vào tăng trưởng, trong khi có 9 địa phương đạt mức tăng trưởng hai con số. Hà Nội và TP.HCM cũng ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về tốc độ tăng trưởng so với thời điểm cuối tháng 5.

Bên cạnh tăng trưởng kinh tế, nhiều chỉ tiêu vĩ mô tiếp tục duy trì xu hướng tích cực. Thu ngân sách Nhà nước đạt gần 1,57 triệu tỷ đồng, tương đương 62% dự toán năm. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp được đẩy mạnh với khoảng 89.000 tỷ đồng thuế, phí được miễn, giảm và khoảng 125.000 tỷ đồng được gia hạn, hoàn thuế.

Giải ngân vốn đầu tư công đạt gần 357.000 tỷ đồng, tương ứng 35,5% kế hoạch năm, trong khi chính sách tiền tệ tiếp tục được điều hành linh hoạt, góp phần giữ ổn định thị trường tiền tệ, tỷ giá và ngoại hối, tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, những kết quả đạt được mới chỉ tạo nền tảng cho mục tiêu cả năm. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, mức tăng trưởng 8,18% vẫn thấp hơn khoảng 1,52 điểm phần trăm so với kịch bản cần thiết để hoàn thành mục tiêu năm 2026. Điều này đồng nghĩa nền kinh tế cần đạt mức tăng trưởng khoảng 11,7% trong 6 tháng cuối năm, một nhiệm vụ được đánh giá là rất thách thức.

Áp lực không chỉ đến từ yêu cầu tăng trưởng cao mà còn xuất phát từ nhiều yếu tố nội tại. Tiêu dùng trong nước phục hồi chậm hơn kỳ vọng, tiến độ giải ngân một số dự án đầu tư công, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, chưa đáp ứng yêu cầu. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, thị trường lao động vẫn tồn tại tình trạng mất cân đối cục bộ và đời sống của một bộ phận người dân ở vùng sâu, vùng xa còn gặp nhiều khó khăn.

Theo TS Nguyễn Quốc Việt, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), kết quả tăng trưởng nửa đầu năm phản ánh hiệu quả điều hành quyết liệt và linh hoạt của Chính phủ, đặc biệt trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp.

Ông cho rằng trong ngắn hạn, đầu tư công vẫn là động lực quan trọng nhất khi vừa tạo tăng trưởng trực tiếp, vừa đóng vai trò "vốn mồi" để thu hút dòng vốn đầu tư tư nhân. Thống kê cho thấy trong 6 tháng đầu năm, cả nước có gần 170.000 doanh nghiệp gia nhập thị trường, tổng vốn đầu tư toàn xã hội vượt 1,8 triệu tỷ đồng, trong khi vốn FDI đăng ký đạt 34,6 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ năm trước.

Ở góc độ dài hạn, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần sớm chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Sau 17 năm thuộc nhóm quốc gia có thu nhập trung bình thấp, Việt Nam vừa được Ngân hàng Thế giới xếp vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao. Theo TS Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam, đây là dấu mốc quan trọng, phản ánh hiệu quả của mô hình tăng trưởng dựa trên xuất khẩu và hội nhập trong nhiều năm qua.

Tuy nhiên, ông cho rằng những lợi thế truyền thống như lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên sẽ dần suy giảm khi nền kinh tế bước sang giai đoạn phát triển mới. Động lực tăng trưởng cần chuyển mạnh sang năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, theo ông Bình, việc tiếp tục cải cách thể chế, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh là điều kiện quan trọng nhằm giảm chi phí tuân thủ, giải phóng nguồn lực cho doanh nghiệp và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, nhận định tăng trưởng kinh tế bền vững không thể chỉ dựa vào đầu tư công, xuất khẩu hay FDI. Theo ông, đầu tư công giúp hình thành hạ tầng, FDI bổ sung vốn và công nghệ, nhưng khu vực doanh nghiệp trong nước mới là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua làm chủ công nghệ, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo các chuyên gia, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn mà còn phải bền vững hơn, giảm phụ thuộc vào các nguồn lực bên ngoài và nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của kinh tế thế giới. Trong bối cảnh đó, việc đẩy mạnh cải cách thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân sẽ là những động lực then chốt giúp kinh tế Việt Nam tăng tốc trong 6 tháng cuối năm và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.