TP HCM lập 3 cấp độ ứng phó nguy cơ thiếu điện, thiếu xăng

Theo kế hoạch vừa được UBND TP.HCM ban hành, Thành phố sẽ không điều hành thị trường điện, xăng dầu và khí theo cách xử lý tình huống đơn lẻ như trước, mà chuyển sang cơ chế giám sát và ứng phó theo từng cấp độ rủi ro của thị trường.

Cụ thể, cấp độ 1 được áp dụng khi thị trường vận hành ổn định. Cấp độ 2 dành cho các tình huống xuất hiện biến động mạnh nhưng vẫn trong khả năng kiểm soát. Trong khi đó, cấp độ 3 là trạng thái khẩn cấp, khi thị trường xuất hiện thiếu hụt nghiêm trọng hoặc đứt gãy kéo dài, buộc Thành phố phải kích hoạt cơ chế ứng phó đặc biệt.

Điểm đáng chú ý là kế hoạch lần này không chỉ tập trung vào nguồn cung, mà hướng nhiều hơn tới khả năng điều phối và kiểm soát tâm lý thị trường. Trong danh mục rủi ro được TP.HCM đưa ra, ngoài nguy cơ gián đoạn nguồn cung quốc tế và trong nước, Thành phố đặc biệt nhấn mạnh các rủi ro như đầu cơ, găm hàng, bán cầm chừng, thiếu dữ liệu điều hành và thiếu cơ chế cảnh báo sớm.

Điều này phần nào phản ánh bài học từ các đợt thiếu xăng dầu cục bộ giai đoạn 2022 - 2023, khi áp lực không chỉ đến từ nguồn cung mà còn đến từ sự đứt gãy trong hệ thống phân phối và tâm lý tích trữ trên thị trường.

Ở lĩnh vực xăng dầu, TP.HCM yêu cầu các điểm bán trọng yếu phải duy trì hoạt động liên tục trong mọi tình huống, đặc biệt tại khu vực cửa ngõ, cảng biển, cao tốc, khu công nghiệp và trung tâm logistics. Các lực lượng quản lý thị trường, công an và chính quyền địa phương được giao phối hợp xử lý ngay khi xuất hiện dấu hiệu dừng bán không lý do, bán cầm chừng hoặc tụ tập mua tích trữ.

Đây là một thay đổi đáng chú ý trong tư duy điều hành. Nếu trước đây cơ chế quản lý chủ yếu tập trung vào khâu cấp phép và nguồn hàng, thì hiện tại Thành phố bắt đầu tiếp cận theo hướng quản trị rủi ro chuỗi cung ứng năng lượng. Kế hoạch cũng yêu cầu thiết lập hệ thống cập nhật thường xuyên về tồn kho, tạo nguồn, kế hoạch nhập khẩu, năng lực cấp hàng theo khu vực và khả năng điều chuyển giữa các kho, cảng và hệ thống phân phối.

Song song đó, TP.HCM đặt mục tiêu mở rộng năng lực dự trữ và trung chuyển nhiên liệu thông qua các đầu mối như Nhà Bè, Hiệp Phước, Long Sơn hay Cái Mép nhằm tăng khả năng tiếp nhận và điều tiết nguồn cung trong trường hợp thị trường biến động mạnh.

Ở góc độ dài hơn, đây có thể xem là bước dịch chuyển từ tư duy “đảm bảo đủ hàng” sang tư duy “an ninh năng lượng đô thị”. Bởi với một siêu đô thị tiêu thụ năng lượng lớn như TP.HCM, rủi ro hiện không còn nằm hoàn toàn ở việc thiếu nguồn cung tuyệt đối, mà ở khả năng duy trì dòng chảy cung ứng liên tục trong bối cảnh thị trường biến động mạnh và tâm lý đầu cơ dễ xuất hiện.

Điều này càng trở nên đáng chú ý khi thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn nhiều biến số hơn. Giá dầu thế giới gần đây liên tục biến động mạnh do căng thẳng tại Trung Đông và rủi ro gián đoạn tại eo biển Hormuz. Trong khi đó, chuỗi logistics năng lượng toàn cầu cũng đối mặt áp lực lớn hơn từ chi phí vận tải và bất ổn địa chính trị.

TP.HCM vì vậy đang lựa chọn cách tiếp cận phòng thủ sớm, thay vì chờ tới khi thị trường xuất hiện thiếu hụt thực tế mới kích hoạt các biện pháp ứng phó. Một điểm đáng chú ý khác là kế hoạch lần này nhấn mạnh vai trò của dữ liệu trong điều hành năng lượng. Sở Công Thương được giao xây dựng bộ chỉ số theo dõi chung cho điện, xăng dầu và khí; đồng thời từng bước hình thành cơ sở dữ liệu tổng hợp về cung - cầu, tồn kho, phụ tải, kho bãi và các điểm nóng rủi ro.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây có thể trở thành nền tảng cho cơ chế cảnh báo sớm đối với các cú sốc năng lượng trong tương lai. Trong bối cảnh biến động địa chính trị toàn cầu ngày càng khó lường, bài toán an ninh năng lượng có thể không còn chỉ là câu chuyện của nguồn cung, mà đang trở thành năng lực điều phối thị trường và kiểm soát rủi ro của các đô thị lớn.