NHNN ra công văn mới, yêu cầu ngân hàng công khai lãi suất và định hướng lại tín dụng

Công văn 2342/NHNN-CSTT được Ngân hàng Nhà nước ban hành trong bối cảnh tín dụng quý I/2026 chỉ tăng khoảng 1,5–2%, thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ, trong khi huy động vốn vẫn tăng trên 2,5%. Việc cơ quan điều hành phải ra văn bản riêng nhấn mạnh ổn định lãi suất và định hướng tín dụng cho thấy dòng tiền không còn vận động “tự nhiên” như trước, mà đã xuất hiện dấu hiệu lệch pha cần điều chỉnh.

Trọng tâm của công văn không nằm ở lãi suất, mà ở yêu cầu hướng vốn vào lĩnh vực sản xuất – kinh doanh và các động lực tăng trưởng. Trong bối cảnh công suất nhiều ngành chỉ đạt 70–75%, theo khảo sát tại các khu công nghiệp phía Nam, một giám đốc doanh nghiệp cơ khí cho biết “không vay thêm dù lãi suất 7–9%/năm, vì đầu ra chưa đủ chắc”. Điều này cho thấy vấn đề không phải chi phí vốn, mà là khả năng hấp thụ vốn.

Yêu cầu công khai lãi suất cho vay bình quân và chênh lệch huy động – cho vay là điểm đáng chú ý nhất. Dữ liệu thị trường cho thấy NIM toàn hệ thống đang quanh 3–3,5%, và một lãnh đạo ngân hàng thương mại thừa nhận khi các chỉ số này bị minh bạch hóa, “biên lợi nhuận sẽ chịu áp lực co lại nếu không giảm được chi phí đầu vào”.

Cơ chế công khai này đồng thời tạo ra một mặt bằng cạnh tranh mới. Theo Ngân hàng Nhà nước, chênh lệch lãi suất phổ biến ở mức 2,5–3%, và một chuyên gia từ SSI nhận định khi khách hàng có thể so sánh trực tiếp, các ngân hàng buộc phải giảm spread, đặc biệt ở nhóm có chi phí vốn cao.

Sự phân hóa vì thế sẽ rõ hơn giữa các nhóm ngân hàng. Báo cáo của Vietcombank Securities cho thấy tỷ lệ CASA ở nhóm ngân hàng lớn trên 30%, trong khi nhiều ngân hàng nhỏ chỉ 10–15%, khiến khả năng giảm lãi suất bị hạn chế. Điều này hàm ý cuộc chơi lợi nhuận sẽ dịch chuyển từ mở rộng tín dụng sang tối ưu cấu trúc vốn.

Một điểm siết khác nằm ở yêu cầu tăng cường thanh tra, đặc biệt với các hành vi “lách” lãi suất. Theo một cán bộ giám sát, đã xuất hiện trường hợp chi phí vốn thực tế cao hơn công bố 0,5–1 điểm %, cho thấy rủi ro không nằm ở lãi suất danh nghĩa mà ở các điều kiện tín dụng đi kèm.

Đáng chú ý, việc yêu cầu ổn định mặt bằng lãi suất trong bối cảnh hiện tại cũng đồng nghĩa dư địa giảm sâu không còn nhiều. Một chuyên gia kinh tế nhận định chính sách đang chuyển từ hỗ trợ mạnh sang giữ ổn định, nhằm tránh biến động chi phí vốn khi áp lực vĩ mô vẫn hiện hữu.

Ngân hàng Nhà nước đồng thời giao các chi nhánh khu vực theo dõi sát diễn biến lãi suất trên địa bàn, cho thấy sự khác biệt cục bộ đã bắt đầu xuất hiện. Điều này hàm ý thị trường tín dụng không còn đồng nhất, mà đang phân hóa theo từng nhóm ngân hàng và khu vực.

Trong kịch bản cơ sở, nếu cầu tín dụng không cải thiện trong quý II, phần vốn dư thừa trong hệ thống có thể tiếp tục tìm đến các kênh tài sản có vòng quay nhanh hơn. Khi đó, yêu cầu “nắn dòng tín dụng” không chỉ là định hướng hành chính, mà trở thành công cụ kiểm soát rủi ro lệch pha trong một chu kỳ tăng trưởng nhiều biến số.