Ngọn núi thiêng ở Huế: Nơi vị hoàng đế áo vải lên ngôi trước cuộc hành quân thần tốc ra Bắc

Giữa những địa danh lịch sử nổi tiếng của cố đô Huế, có một ngọn núi chỉ cao hơn 40m nhưng gắn liền với sự kiện trọng đại của dân tộc. Đây là nơi Bắc Bình vương Nguyễn Huệ lập đàn tế trời đất, chính thức lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung trước khi tiến quân ra Bắc, mở đầu chiến dịch đánh tan quân Thanh xâm lược.

Đó là núi Bân, còn được gọi là Bân Sơn, Ba Tầng, Tam Tầng hay Hòn Thiêng, nằm ở phía nam Kinh thành Huế, cách núi Ngự Bình khoảng 600m. Không sở hữu độ cao nổi bật hay địa hình hiểm trở, ngọn núi lại mang giá trị lịch sử đặc biệt bởi những dấu tích gắn với triều đại Tây Sơn và cuộc kháng chiến chống quân Thanh cuối thế kỷ XVIII.

Ngày nay, núi Bân cùng Khu tưởng niệm Quang Trung trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử của thành phố Huế, thu hút những người muốn tìm hiểu về vị hoàng đế áo vải và chiến thắng mùa xuân Kỷ Dậu 1789.

Ngọn núi cao hơn 40m được chọn làm nơi đăng quang

Núi Bân có độ cao khoảng 43,75m, nằm trong khu vực đồi núi phía nam thành phố Huế. Phía đông ngọn núi tiếp giáp núi Ngự Bình, trong khi các hướng còn lại là những vùng đồi thấp và khu dân cư thuộc địa bàn Trường An, An Tây trước đây.

Dù không quá cao, núi Bân có địa thế tương đối thoáng, từ trên đỉnh có thể quan sát khu vực xung quanh. Chính đặc điểm này được cho là một trong những yếu tố khiến Nguyễn Huệ lựa chọn nơi đây để tổ chức lễ đăng quang trong bối cảnh tình hình đất nước hết sức khẩn cấp.

Cuối năm 1788, sau khi quân Thanh tiến vào Thăng Long với danh nghĩa giúp vua Lê Chiêu Thống khôi phục quyền lực, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ quyết định trực tiếp chỉ huy quân đội tiến ra Bắc.

Ngày 25 tháng 11 năm Mậu Thân, tức ngày 22/12/1788, Nguyễn Huệ tổ chức lễ tế cáo trời đất tại núi Bân, chính thức lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển quan trọng của phong trào Tây Sơn, đồng thời khẳng định vai trò lãnh đạo của Nguyễn Huệ trước cuộc chiến chống quân Thanh.

Theo các tư liệu lịch sử, để phục vụ lễ đăng quang, quân Tây Sơn đã tận dụng địa hình tự nhiên của núi Bân, cải tạo thành đàn tế gồm ba tầng xếp chồng lên nhau. Phần trên cùng có mặt bằng tương đối phẳng, với các lối đi lên theo bốn hướng đông, tây, nam và bắc.

Cấu trúc ba tầng vừa đáp ứng yêu cầu tổ chức nghi lễ, vừa giúp rút ngắn thời gian xây dựng trong hoàn cảnh quân đội cần nhanh chóng xuất phát.

Sau lễ đăng quang, Hoàng đế Quang Trung lập tức chỉ huy đại quân tiến ra Bắc. Đoàn quân đi qua Nghệ An để bổ sung lực lượng, tiếp tục tiến đến Tam Điệp trước khi triển khai cuộc tổng tiến công.

Trong những ngày đầu xuân Kỷ Dậu 1789, quân Tây Sơn liên tiếp giành thắng lợi tại Hà Hồi, Ngọc Hồi và Đống Đa. Đến mùng 5 Tết, quân Thanh bị đánh bại, Thăng Long được giải phóng.

Cuộc hành quân từ Phú Xuân ra Bắc cùng những trận đánh diễn ra trong thời gian ngắn đã trở thành một trong những dấu mốc nổi bật của lịch sử quân sự Việt Nam.

Từ đó, núi Bân không chỉ được nhắc đến như địa điểm tổ chức một nghi lễ đăng quang mà còn gắn liền với quyết định xuất quân, mở đầu chiến thắng lịch sử mùa xuân năm 1789.

Dấu tích đặc biệt của triều đại Tây Sơn giữa lòng cố đô

Sau khi Hoàng đế Quang Trung qua đời và triều Tây Sơn kết thúc, nhiều công trình, dấu tích liên quan đến vương triều này dần bị mai một. Trong bối cảnh ấy, núi Bân được xem là một trong những địa điểm còn lưu giữ dấu ấn quan trọng của triều đại Tây Sơn tại Huế.

Trải qua những biến động lịch sử, khu vực ngọn núi từng có thời gian dài chưa được quan tâm bảo tồn đúng mức. Cây cối phát triển rậm rạp, một số vị trí bị tác động bởi hoạt động dân sinh, khiến diện mạo di tích có nhiều thay đổi.

Sau quá trình khảo sát và nghiên cứu, giá trị lịch sử của núi Bân từng bước được xác định rõ hơn. Ngày 18/11/1988, di tích được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia, đánh dấu bước quan trọng trong công tác bảo vệ và phát huy giá trị địa điểm gắn với lễ đăng quang của Hoàng đế Quang Trung.

Để tưởng nhớ vị anh hùng dân tộc, Khu tưởng niệm Quang Trung được xây dựng tại núi Bân, với điểm nhấn là tượng đài bằng đá có quy mô lớn.

Công trình tượng đài cao tổng cộng 21m, gồm phần tượng cao 12m và bệ đài cao 9m. Tượng được chế tác từ những khối đá Thanh Hóa, khắc họa Hoàng đế Quang Trung trong tư thế hiên ngang, tay đặt trên chuôi kiếm, ánh mắt hướng về phương Bắc.

Phía sau tượng đài là bức phù điêu dài hàng chục mét, tái hiện những dấu mốc của phong trào Tây Sơn và sự nghiệp của Hoàng đế Quang Trung.

Không gian khu tưởng niệm còn có quảng trường, sân hành lễ và các hạng mục phục vụ hoạt động dâng hương, tưởng niệm. Những công trình này góp phần tạo nên một địa điểm sinh hoạt văn hóa, giáo dục lịch sử giữa lòng thành phố Huế.

Đặc biệt, núi Bân còn gắn với một dấu tích lịch sử khác. Theo tư liệu được lưu giữ, sườn phía tây ngọn núi từng là nơi an táng bà Hoàng Thị Loan, thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong giai đoạn 1901–1922. Sau đó, bà Nguyễn Thị Thanh, chị gái Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã đưa hài cốt của mẹ về quê nhà Nghệ An an táng.

Những câu chuyện lịch sử ở các thời kỳ khác nhau khiến núi Bân trở thành một địa danh mang nhiều lớp ký ức, không chỉ gắn với triều đại Tây Sơn mà còn có mối liên hệ với gia đình Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thời gian sinh sống tại Huế.

Ngày nay, núi Bân và Khu tưởng niệm Quang Trung là địa chỉ tham quan, tìm hiểu lịch sử dành cho người dân và du khách khi đến Huế.

Khác với những công trình cung đình nổi tiếng như Đại Nội hay hệ thống lăng tẩm triều Nguyễn, núi Bân mang dấu ấn của một giai đoạn lịch sử khác, gắn với sự phát triển của phong trào Tây Sơn và vai trò của Hoàng đế Quang Trung.

Tại khu tưởng niệm, du khách có thể tìm hiểu sự kiện đăng quang năm 1788, quan sát tượng đài, các bức phù điêu và không gian đàn tế được hình thành từ địa thế tự nhiên của ngọn núi.

Đặc biệt, vào dịp đầu xuân, những hoạt động tưởng niệm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa và Hoàng đế Quang Trung góp phần nhắc nhớ về cuộc kháng chiến chống quân Thanh năm 1789.

Không chỉ có ý nghĩa đối với hoạt động tham quan, núi Bân còn là địa điểm giáo dục truyền thống lịch sử cho thế hệ trẻ. Thông qua những câu chuyện về lễ đăng quang, cuộc hành quân thần tốc và chiến thắng mùa xuân Kỷ Dậu, người tham quan có thêm cơ hội hiểu rõ một giai đoạn quan trọng trong lịch sử dân tộc.

Với vị trí nằm không xa các địa danh lịch sử nổi tiếng ở phía nam thành phố Huế, khu vực núi Bân cũng có thể được kết hợp trong hành trình khám phá những di tích gắn với lịch sử cố đô.

Sau hơn hai thế kỷ kể từ sự kiện đăng quang của Nguyễn Huệ, ngọn núi chỉ cao hơn 40m vẫn mang giá trị đặc biệt trong ký ức lịch sử. Từ một địa điểm được lựa chọn để lập đàn tế trời đất, núi Bân đã trở thành chứng tích gắn với sự ra đời của niên hiệu Quang Trung và cuộc hành quân mở đầu chiến thắng mùa xuân Kỷ Dậu 1789.

Giữa không gian đô thị Huế hôm nay, ngọn núi tiếp tục hiện diện như một địa chỉ văn hóa, lịch sử, góp phần lưu giữ câu chuyện về vị hoàng đế áo vải và một trong những chiến công nổi bật của dân tộc Việt Nam.