Doanh thu bán lẻ tăng mạnh, ngân sách gia đình vẫn chịu sức ép

Theo Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng năm 2026 đạt khoảng 5.925,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ. Loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,8%, so với 7,2% của cùng kỳ năm trước.

Hai chỉ tiêu cho thấy tiêu dùng thực tiếp tục tăng, nhưng tốc độ cải thiện so với cùng kỳ năm trước mới ở mức 0,6%. Mức tăng doanh thu hai chữ số vì thế cần được đặt cạnh ảnh hưởng của giá cả, thay vì xem toàn bộ là lượng mua tăng thêm.

Cơ cấu tăng trưởng cũng cho thấy sự khác biệt. Dịch vụ lưu trú, ăn uống và du lịch tăng nhanh hơn bán lẻ hàng hóa. Trong khi đó, thu nhập lao động cải thiện nhưng chi phí thiết yếu tiếp tục tăng, ảnh hưởng đến phần ngân sách dành cho mua sắm.

Doanh thu dịch vụ tăng nhanh hơn hàng hóa

Trong 9 tháng, doanh thu bán lẻ hàng hóa tăng 12,8%; dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 16,7%; du lịch lữ hành tăng 17,9%; dịch vụ khác tăng 13,4%. Đây đều là mức tăng theo giá hiện hành.

Chênh lệch này phản ánh các động lực khác nhau trong tổng mức bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng. Doanh thu khách sạn, nhà hàng, lữ hành tăng không đồng nghĩa việc mua sắm hàng hóa của hộ gia đình tăng cùng tốc độ.

Nguồn cầu dịch vụ cũng không chỉ đến từ người dân trong nước. Cả nước đón 17,7 triệu lượt khách quốc tế trong 9 tháng, tăng 14,5% so với cùng kỳ. Chi tiêu của nhóm khách này góp phần hỗ trợ hoạt động lưu trú, ăn uống và mua sắm tại Việt Nam.

Ảnh hưởng của giá tiếp tục là yếu tố đáng chú ý. Theo Cục Thống kê, bình quân 9 tháng, giá nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%, trong đó ăn uống ngoài gia đình tăng 7,14%.

Doanh thu nhà hàng có thể tăng nhờ nhiều lượt khách hơn, giá mỗi bữa ăn cao hơn hoặc khách lựa chọn dịch vụ khác trước. Tuy nhiên, mức tăng 7,8% sau điều chỉnh giá của toàn thị trường xác nhận tăng trưởng không chỉ đến từ việc hàng hóa, dịch vụ đắt hơn.

Thu nhập tăng, chi phí thiết yếu vẫn tạo sức ép

Nền tảng hỗ trợ tiêu dùng đang được củng cố từ việc làm và thu nhập. Trong 9 tháng năm 2026, số người có việc làm đạt 52,7 triệu người, tăng khoảng 683.800 người so với cùng kỳ. Thu nhập bình quân của người lao động đạt 9,1 triệu đồng/tháng, tăng 9,1%. Riêng lao động làm công hưởng lương đạt 10,1 triệu đồng/tháng, tăng 7,9%.

Tuy nhiên, thu nhập tăng chưa chuyển toàn bộ thành chi tiêu mua sắm. Hộ gia đình còn phải phân bổ tiền cho sinh hoạt thiết yếu, trả nợ và dự phòng. Khả năng tăng chi phụ thuộc vào phần thu nhập còn lại sau các nghĩa vụ này.

Trong cùng giai đoạn, giá nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%; giao thông tăng 6,06%. Hai nhóm này lần lượt đóng góp 1,52 và 0,6% vào mức tăng CPI chung.

Đây là những khoản chi gắn với chỗ ở, sinh hoạt và việc đi làm. Khi chi phí tăng, hộ gia đình phải dành thêm tiền để duy trì nhu cầu hiện có trước khi tính đến mua sắm mới. Mức độ tác động khác nhau giữa người thuê nhà và người đã có nhà, giữa gia đình ít người phụ thuộc và gia đình đang nuôi con.

Sự khác biệt về nguồn thu cũng ảnh hưởng đến độ bền của tiêu dùng. Số liệu Cục Thống kê cho thấy lao động phi chính thức chiếm 61,5% tổng số người có việc làm trong 9 tháng, dù đã giảm 2% so với cùng kỳ. Tỷ lệ này không đồng nghĩa toàn bộ nhóm lao động có thu nhập bấp bênh, nhưng cho thấy không thể đánh giá nền tảng sức mua chỉ qua tiền lương của khu vực chính thức.

Với doanh nghiệp, sự phục hồi không đồng đều đòi hỏi kế hoạch hàng hóa và mở rộng phải bám vào nhu cầu từng phân khúc. Kết quả tăng trưởng của một chuỗi có thể đến từ việc giành khách hoặc mở điểm bán, trong khi quy mô thị trường tăng chậm hơn.

Các số liệu hiện có cho thấy tiêu dùng đang tăng thực, với mức tăng sau điều chỉnh giá cao hơn năm trước. Tuy nhiên, động lực giữa hàng hóa và dịch vụ khác nhau; thu nhập cải thiện vẫn phải chia sẻ cho chi phí thiết yếu.